Aravali Hills Row: ఆరావళి కొండలు ప్రమాదంలో పడ్డాయా.? సేవ్ ఆరావళి ఉద్యమం ఎందుకు పుట్టింది?
- ఆరావళి పర్వతాల పర్యావరణ ప్రాధాన్యత
- ఎడారి విస్తరణకు అడ్డుగోడ
- 100 మీటర్ల నిర్వచనంపై వివాదం
- ‘సేవ్ ఆరావళి’ ఉద్యమం ఉద్ధృతి
Aravali Hills Row: భారతదేశ భౌగోళిక చిత్రపటంలో ఆరావళి పర్వత శ్రేణులకు ఒక విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. సుమారు 250 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడిన ఈ పర్వతాలు, ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన మడత పర్వత వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా వెలుగొందుతున్నాయి. ఢిల్లీ నుండి ప్రారంభమై హర్యానా, రాజస్థాన్ మీదుగా గుజరాత్ వరకు సుమారు 700 కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉన్న ఈ శ్రేణులు, కేవలం రాళ్లతో నిండిన గుట్టలు మాత్రమే కావు; అవి ఉత్తర భారత దేశపు పర్యావరణ వ్యవస్థకు ఊపిరితిత్తుల వంటివి. అయితే, గడచిన కొన్ని దశాబ్దాలుగా సాగుతున్న విచ్చలవిడి మైనింగ్ , ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న వివాదాస్పద నిర్ణయాలు ఇప్పుడు ఈ పర్వతాల మనుగడను ప్రశ్నార్థకం చేస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలోనే సోషల్ మీడియాలో ‘సేవ్ ఆరావళి’ అనే నినాదం మార్మోగుతోంది.
ఆరావళి పర్వతాల ప్రాముఖ్యతను పరిశీలిస్తే, ఇవి ప్రకృతి సిద్ధమైన అడ్డుగోడలుగా పనిచేస్తూ థార్ ఎడారిలోని ఇసుక తుపానులు గంగా మైదాన ప్రాంతాలకు వ్యాపించకుండా అడ్డుకుంటున్నాయి. ఇవి లేకపోతే ఉత్తర భారతదేశంలోని సారవంతమైన భూములు ఎడారిగా మారే ప్రమాదం ఉంది. అంతేకాకుండా, వర్షాకాలంలో నీటి ప్రవాహాన్ని క్రమబద్ధీకరించడంలో , భూగర్భ జల మట్టాలను రీచార్జ్ చేయడంలో ఇవి కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. అనేక నదులకు ఇవి జన్మస్థానాలుగా ఉండటంతో పాటు, పదుల సంఖ్యలో అభయారణ్యాలకు , జీవ వైవిధ్య పార్కులకు నిలయంగా ఉన్నాయి. ఇన్ని ఉపయోగాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ పర్వత శ్రేణులలో దాగి ఉన్న విలువైన ఖనిజ సంపద ఇప్పుడు వాటి పాలిట శాపంగా మారింది.
ప్రస్తుత వివాదానికి ప్రధాన కేంద్ర బిందువు కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ పర్వతాలకు ఇచ్చిన కొత్త నిర్వచనం. సాధారణంగా కొండ లేదా పర్వతం అంటే ఎత్తుతో సంబంధం లేకుండా ఒక భౌగోళిక నిర్మాణంగా చూస్తారు. కానీ, కేంద్రం తాజాగా 100 మీటర్లు (సుమారు 328 అడుగులు) కంటే ఎక్కువ ఎత్తున్న వాటిని మాత్రమే పర్వతాలుగా పరిగణిస్తామని, అంతకంటే తక్కువ ఎత్తు ఉన్నవాటిని ఆ జాబితా నుండి తొలగిస్తామని స్పష్టం చేసింది. ఈ నిబంధన ప్రకారం, 100 మీటర్ల లోపు ఉన్న ఎన్నో చిన్న కొండలు ఇప్పుడు పర్వతాల రక్షణ పరిధిలోకి రావు, ఇది మైనింగ్ మాఫియాకు పెద్ద వెసులుబాటుగా మారుతుందని పర్యావరణ వేత్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. 2025 నవంబర్ 20న సుప్రీంకోర్టు కూడా ఈ సిఫారసులకు ఆమోదం తెలపడం వివాదాన్ని మరింత ముదిరేలా చేసింది.
ప్రభుత్వం ఈ నిర్ణయాన్ని సమర్థించుకుంటూ, ఆరావళి మొత్తం విస్తీర్ణంలో కేవలం రెండు శాతం భూభాగంలో మాత్రమే మైనింగ్కు అనుమతి ఉంటుందని, అది కూడా కఠిన నిబంధనల మధ్యే సాగుతుందని చెబుతోంది. పర్వతాల సహజ స్వరూపాన్ని మార్చడానికి వీల్లేదని కోర్టు కూడా ఆదేశించిందని కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి పేర్కొన్నారు. కానీ, గడచిన కాలంలో జరిగిన అక్రమ మైనింగ్ వల్ల ఇప్పటికే రాజస్థాన్ , హర్యానా ప్రాంతాల్లో అనేక కొండలు కనుమరుగయ్యాయి. ప్రభుత్వ నిర్వచనం వల్ల మిగిలి ఉన్న తక్కువ ఎత్తు గల గుట్టలు కూడా భూస్థాపితం అయ్యే అవకాశం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
పర్యావరణ సంరక్షణ కంటే ఆర్థిక ప్రయోజనాలకే ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యత ఇస్తోందని ఆరోపిస్తూ రాజస్థాన్లోని జైపూర్ వంటి నగరాల్లో పెద్ద ఎత్తున నిరసనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. కాంగ్రెస్ వంటి రాజకీయ పార్టీలు కూడా ఈ ఉద్యమంలో చేరడంతో వివాదం రాజకీయ రంగు పులుముకుంది. ప్రకృతి ప్రసాదించిన ఈ సహజ రక్షణ కవచాన్ని మనం కాపాడుకోలేకపోతే, భవిష్యత్తులో తీవ్రమైన పర్యావరణ విపత్తులను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. ఆరావళిని కేవలం రాళ్ల గుట్టలుగా చూడకుండా, కోట్లాది మంది జీవనోపాధిని, వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేసే శక్తిగా గుర్తించి సంరక్షించాల్సిన బాధ్యత పాలకులపై , పౌరులపై ఎంతైనా ఉంది.
Manchu Lakshmi: సీఐడీ ఆఫీస్లో మంచు లక్ష్మి.. బెట్టింగ్ యాప్స్ కేసులో విచారణ!