Turkey-SCO: ‘ఎస్‌సీవో’లో మేము చేరతాం.. టర్కీ ప్రతిపాదన.. భారత్ అభ్యంతరం!

చైనా, రష్యా నేతృత్వంలోని షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (SCO)లో పూర్తిస్థాయి సభ్యత్వం పొందేందుకు టర్కీ ఆసక్తి చూపుతోంది. అదే సమయంలో భారత్‌తో సంబంధాలను మెరుగుపర్చుకునేందుకు అంకారా ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. అయితే పాకిస్థాన్‌తో టర్కీకి ఉన్న దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం, కశ్మీర్ అంశంపై అంకారా వైఖరి.. న్యూఢిల్లీకి ఇప్పటికీ ప్రధాన ఆందోళనలుగా ఉన్నాయి.

టర్కీ అధ్యక్షుడు రెసెప్ తయ్యిప్ ఎర్డొగన్.. ఎస్‌సీవోలో పూర్తిస్థాయి సభ్యత్వంపై అంకారా ఆలోచించవచ్చని సంకేతాలిచ్చారు. అయితే ఎస్‌సీవోలో చేరడం వల్ల టర్కీ తన ప్రస్తుత కూటములను, పాశ్చాత్య దేశాలతో ఉన్న సంబంధాలను వదులుకోదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అయితే భారత్‌కు అసలు ప్రశ్న వేరే ఉంది. ఒకవైపు న్యూఢిల్లీతో సంబంధాలను చక్కదిద్దుకునేందుకు టర్కీ ప్రయత్నిస్తుండగా.. మరోవైపు పాకిస్థాన్‌తో తన దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక బంధాన్ని కొనసాగిస్తోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో ఎస్‌సీవోతో టర్కీ మరింత సన్నిహితంగా మారడం భారత్‌కు ఎలాంటి పరిణామాలకు దారితీస్తుందన్నదే కీలకంగా మారింది. పాకిస్థాన్‌తో తమ సంబంధాలు భారత్‌తో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలకు అడ్డంకిగా మారకూడదని టర్కీ న్యూఢిల్లీకి నచ్చజెప్పే ప్రయత్నం చేస్తోంది. అదే సమయంలో పాకిస్థాన్‌కు అదనపు సైనిక సహాయం అందించామన్న వార్తలను టర్కీ ఖండించింది. ఇస్లామాబాద్‌తో తమ రక్షణ సంబంధాలు చాలా కాలంగా కొనసాగుతున్న సాధారణ సంబంధాలేనని పేర్కొంది.

అయితే ఆపరేషన్ సిందూర్ తర్వాత భారత్-టర్కీ సంబంధాల్లో తీవ్ర ఉద్రిక్తతలు చోటుచేసుకున్నాయి. పహల్గామ్ ఉగ్రదాడి తర్వాత భారత్ చేపట్టిన సైనిక చర్యను టర్కీ విమర్శించింది. అంకారా వైఖరి పాకిస్థాన్‌కు అనుకూలంగా ఉందని న్యూఢిల్లీలో అభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఆ ఘర్షణ సమయంలో పాకిస్థాన్ టర్కీ తయారీ డ్రోన్లను ఉపయోగించిందన్న వార్తలు కూడా భారత్‌లో ఆందోళనలను మరింత పెంచాయి. దీంతో పాకిస్థాన్‌తో టర్కీ రక్షణ సంబంధాలపై అనుమానాలు బలపడ్డాయి.

కశ్మీర్ అంశం.. మరో ప్రధాన అడ్డంకి

పాకిస్థాన్‌తో టర్కీ బంధమే భారత్-టర్కీ సంబంధాల్లో సమస్యకు కారణం కాదు. కశ్మీర్ అంశంపై అంకారా వైఖరి కూడా చాలా కాలంగా ఇరు దేశాల మధ్య అసంతృప్తికి కారణమవుతోంది. ఎర్డొగన్ 2002లో అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత భారత్-టర్కీ సంబంధాలు గణనీయంగా విస్తరించాయి. ఉన్నతస్థాయి రాజకీయ సంబంధాలు, వాణిజ్యం, సాంస్కృతిక మార్పిడి కారణంగా ఇరు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం 2002లో సుమారు 700 మిలియన్ డాలర్ల నుంచి 2022 నాటికి దాదాపు 13.8 బిలియన్ డాలర్లకు పెరిగింది. అయితే జమ్మూకశ్మీర్‌పై భారత్ వైఖరిని టర్కీ పదేపదే విమర్శించడం పరిస్థితిని మార్చింది.

2019లో ఆర్టికల్ 370ను రద్దు చేస్తూ భారత్ తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని టర్కీ ప్రత్యేకంగా వ్యతిరేకించింది. 2025లో ఎర్డొగన్ పాకిస్థాన్ పర్యటన సందర్భంగా కూడా కశ్మీర్ అంశంపై ఇస్లామాబాద్ వైఖరికి మద్దతు తెలిపారు. కశ్మీర్ అంశాన్ని అంతర్జాతీయ వేదికలపై టర్కీ ప్రస్తావించడాన్ని భారత్ వ్యూహాత్మక అపనమ్మకానికి ప్రధాన కారణంగా చూస్తోంది.

సంబంధాలను చక్కదిద్దుకునే ప్రయత్నాలు

అయినప్పటికీ ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలు పూర్తిగా దెబ్బతినకుండా దౌత్యపరమైన ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. నాలుగేళ్ల విరామం తర్వాత 2026 ఏప్రిల్‌లో భారత్, టర్కీ విదేశాంగ కార్యాలయ సంప్రదింపులను తిరిగి ప్రారంభించాయి. ఈ చర్చల్లో వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, పర్యాటకం, సాంకేతికత, ఇంధనం, విద్య, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలు, భద్రతా సహకారం వంటి అంశాలు చర్చకు వచ్చాయి. అపార్థాలు తలెత్తకుండా, విభేదాలను నిర్వహించేందుకు నిరంతర చర్చలు అవసరమని ఇరు దేశాలు స్పష్టం చేశాయి.

కొన్ని ఆచరణాత్మక సహకార చర్యలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి. పరారీలో ఉన్న డ్రగ్ స్మగ్లర్ సలీం డోలాను భారత్‌కు అప్పగించే ప్రక్రియలో టర్కీ సహకరించింది. భారత దర్యాప్తు సంస్థలకు కావాల్సిన ఇతర నిందితుల విషయంలోనూ చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి. కిస్థాన్‌తో తమ సైనిక సంబంధాలు ఇస్లామాబాద్‌ను కొత్తగా బలోపేతం చేసే ప్రయత్నం కాదని చెప్పి అంకారా న్యూఢిల్లీకి భరోసా ఇచ్చే ప్రయత్నం చేస్తోంది.

భారత్ ఎందుకు అవసరం?

భారత్‌తో సంబంధాలను మెరుగుపర్చుకోవడం వెనుక టర్కీకి స్పష్టమైన ఆర్థిక ప్రయోజనాలు కూడా ఉన్నాయి. భారత్ భారీ మార్కెట్ కావడంతో పాటు.. వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, మౌలిక సదుపాయాల రంగాల్లో సహకారాన్ని విస్తరించేందుకు టర్కీ ఆసక్తి చూపుతోంది. టర్కీ నుంచి భారత్‌కు మార్బుల్, యంత్రాలు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు ఎగుమతి అవుతుండగా.. భారత్ నుంచి టర్కీకి రసాయనాలు, యంత్రాలు, ఆటోమొబైల్ విడిభాగాలు ఎగుమతి అవుతున్నాయి. భారత పర్యాటకులు కూడా టర్కీ పర్యాటక రంగానికి ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరుగా ఉన్నారు. అందువల్ల భారత్‌తో దీర్ఘకాలిక రాజకీయ వివాదం కొనసాగడం అంకారాకు ఆర్థికంగా కూడా ప్రతికూల ప్రభావాలను కలిగించవచ్చు. దీంతో న్యూఢిల్లీతో సంబంధాలు మరింత దిగజారకుండా చూసుకోవాల్సిన అవసరం టర్కీకి ఉంది.

టర్కీ ఎస్‌సీవోలో చేరితే ఏం జరుగుతుంది?

టర్కీ పూర్తిస్థాయి SCO సభ్యత్వం పొందితే.. చైనా, రష్యా ఆధిపత్యం ఉన్న ఈ కూటమిలో మరో NATO సభ్యదేశం చేరినట్లవుతుంది. అదే సమయంలో ఇప్పటికే SCOలో పూర్తిస్థాయి సభ్యదేశంగా ఉన్న పాకిస్థాన్‌తో టర్కీ సంస్థాగత సంబంధాలు మరింత సన్నిహితమయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. ఇది టర్కీకి సున్నితమైన సమతుల్యతను అవసరం చేసే అంశం. NATO ద్వారా పాశ్చాత్య భద్రతా వ్యవస్థలో భాగంగా కొనసాగుతూనే.. చైనా, రష్యా, SCO పరిధిలోని ఇతర దేశాలతో సంబంధాలను విస్తరించాలని అంకారా భావిస్తోంది. భారత్‌కు ఆందోళన కేవలం టర్కీ SCOతో దగ్గరవడమే కాదు. చైనా, రష్యా, పాకిస్థాన్‌లతో సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకుంటూనే.. పాకిస్థాన్‌తో తన ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు భారత్‌తో సంబంధాలపై ప్రభావం చూపవని టర్కీ న్యూఢిల్లీని ఎలా ఒప్పిస్తుందన్నదే అసలు ప్రశ్న. అందుకే భారత్-టర్కీ సంబంధాలను రీసెట్ చేయాలన్న అంకారా ప్రయత్నంలో టర్కీ-పాకిస్థాన్ బంధమే ఇప్పటికీ ప్రధాన సంక్లిష్టతగా మిగిలింది.