సంక్రాంతి అంటే కేవలం పండుగ కాదు.. మన వ్యవసాయ సంస్కృతి, కుటుంబ అనుబంధాలు, తరతరాల సంప్రదాయాల సంగమం. భోగి మంటల నుంచి కనుమ సందడి వరకు ప్రతి రోజుకు ఒక ప్రత్యేక అర్థం ఉంది. కానీ నిజంగా సంక్రాంతి ఎన్ని రోజుల పండుగ? ‘కనుమనాడు కాకైనా కదలదు’ అనే సామెత ఎందుకు వచ్చింది? ఈ మాట వెనుక ఉన్న లోతైన భావన ఏమిటి? భోగి నుంచి కనుమ వరకు ప్రతి రోజుకు ఉన్న సంప్రదాయాలు, ఆచారాల వెనుక దాగిన అసలు కథను ఇప్పుడు ఒక్కచోట తెలుసుకుందాం.
అయితే మారుతున్న కాలంతో పాటు చాలా మంది ఇప్పుడు మూడు రోజులే జరుపుకుంటున్నారు. మొదటి రోజు భోగి , రెండో రోజు సూర్య భగవానుడికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటూ పెద్ద పండుగ చేసుకుంటాం. ఇక మూడో రోజు వచ్చే ‘కనుమ’ అచ్చంగా మన రైతు నేస్తాలైన పశువుల కోసం కేటాయించిన పండుగ.
భోగి: పాత జ్ఞాపకాలను వదిలేసి.. కొత్త వెలుగులకు స్వాగతం!
సంక్రాంతి సంబరాలు భోగి మంటలతోనే మొదలవుతాయి. చలికాలం ముగిసి, ఎండలు మొదలయ్యే ఈ సమయంలో భోగి పండుగ మన జీవితాల్లో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపుతుంది. ఈ రోజున పల్లెలు, పట్టణాలు అనే తేడా లేకుండా ప్రతి ఇంటి ముందు భోగి మంటలు వెలుగుతాయి. అందుకే భోగి రోజు తెల్లవారుజామునే లేచి ఇంటి ముందు ఉన్న పాత సామాన్లు, చెక్క ముక్కలు, పిడకలతో భోగి మంటలు వేస్తారు. దీని వెనుక ఒక అంతరార్థం ఉంది.. మనలో ఉన్న పాత ఆలోచనలు, చెడు అలవాట్లను ఆ మంటల్లో వేసి, కొత్త ఆశలతో జీవితాన్ని మొదలుపెట్టాలని దీని ఉద్దేశం.
ఈ రోజు నుండి ఇంటి ముందు రంగురంగుల ముగ్గులు వేసి, వాటి మధ్యలో ఆవు పేడతో చేసిన గొబ్బెమ్మలను పెట్టి, పసుపు కుంకుమలతో పూజిస్తారు. ఆడపిల్లలు గొబ్బెమ్మల చుట్టూ పాటలు పాడుతూ సందడి చేస్తారు. సాయంత్రం వేళ ఇంట్లో ఉన్న చిన్న పిల్లలకు రేగుపళ్లు, చిల్లర నాణేలు, పూల రెక్కలు కలిపి తల మీద పోస్తారు. వీటినే ‘భోగి పళ్లు’ అంటారు. ఇలా చేయడం వల్ల పిల్లలకు ఉన్న దిష్టి తొలగిపోయి, ఆయురారోగ్యాలతో ఉంటారని నమ్మకం. భోగి రోజు ప్రత్యేకంగా ‘నువ్వుల అన్నం’, ‘పిండి వంటలు’ చేసుకుంటారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో బొబ్బట్లు, సజ్జ రొట్టెలు చేయడం కూడా ఆనవాయితీ.
సంక్రాంతి:
భోగి మరుసటి రోజు వచ్చేదే సంక్రాంతి. ఈ రోజునే సూర్యుడు ధను రాశి నుంచి మకర రాశిలోకి ప్రవేశిస్తాడు. దీనినే ‘ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం’ అంటారు. ఇది రైతులకు పంట చేతికి వచ్చే సమయం కాబట్టి, అందరి ఇళ్లు కొత్త ధాన్యంతో, సంపదతో కళకళలాడుతుంటాయి. ముందుగా ఇంటి ముందు వేసే రథం ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మల అలంకరణ చేసి. తర్వాత ఉదయాన్నే పవిత్ర స్నానాలు చేసి, సూర్య భగవానుడికి అర్ఘ్యం సమర్పిస్తారు. ప్రకృతి మనకు అందిస్తున్న ఆహారానికి, వెలుగుకు కృతజ్ఞతగా సూర్యుడిని పూజిస్తారు.
కొత్త బియ్యం పొంగలి: కొత్తగా పండిన బియ్యం, బెల్లం, నెయ్యి కలిపి ఇంటి ముందే ఆరుబయట పొంగలి వండుతారు. ఆ పొంగలి పొంగేటప్పుడు “పొంగలో పొంగల్” అని అందరూ ఉత్సాహంగా అరుస్తారు. ఇది ఇంట్లో సిరిసంపదలు పొంగి పొర్లాలని కోరుకునే ఆచారం. అలాగే ఈ పండుగ రోజున మన పెద్దలను గుర్తు చేసుకుని, వారికి తర్పణాలు ఇస్తారు. పెద్దల ఆశీస్సులు కుటుంబం పై ఉండాలని కోరుకుంటారు. ఇదే రోజు అరిసెలు, జంతికలు, చక్రాలు, మురుకులు వంటి రకరకాల పిండివంటలతో ఇల్లు ఘుమఘుమ లాడుతుంది. కొత్త అల్లుళ్ళు, కూతుర్లు ఇంటికి రావడంతో సంక్రాంతి అసలైన ఫ్యామిలీ పండగలా మారుతుంది.
కనుమ రోజు ఏం చేయాలి?
కనుమ అంటే మకర సంక్రాంతి మరుసటి రోజు మనం జరుపుకునే పండుగ. ఇది అచ్చంగా రైతులకు, పశువులకు మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని చాటిచెప్పే రోజు. ఏడాది పొడవునా పొలం పనుల్లో తనకు చేదోడు వాదోడుగా నిలిచిన పశువులకు రైతు కృతజ్ఞత చెప్పుకునే సందర్భం ఇది. ఈ రోజు ఉదయాన్నే ఆవులను, ఎద్దులను శుభ్రంగా కడిగి, వాటి కొమ్ములకు రంగులు వేసి, మెడలో గంటలు, గజ్జెలు కట్టి అందంగా అలంకరిస్తారు. అలంకరించిన పశువులకు పసుపు, కుంకుమలతో పూజ చేస్తారు. కొన్ని చోట్ల హారతి కూడా ఇస్తారు. ఇది కేవలం ఆచారమే కాదు, మూగజీవాలలో కూడా దైవత్వాన్ని చూసే మన సంస్కృతికి నిదర్శనం. కనుమ రోజు పశువులతో ఎలాంటి పని చేయించకూడదు. వాడికి ఆ రోజంతా పూర్తి విశ్రాంతి ఇస్తారు. కొత్త బియ్యం, బెల్లం తో వండిన పొంగలిని పశువులకు తినిపిస్తారు. అలాగే పిట్టల కోసం ధాన్యం కంకులను ఇంటి గుమ్మాలకు వేలాడదీస్తారు. అందుకే “కనుమ నాడు కాకి కూడా కదలదు” అని మన పెద్దలు చెబుతుంటారు. అంటే ఈ రోజు ఎవరూ ఊరు దాటి ప్రయాణం చేయకూడదు. అందరూ ఇంట్లోనే ఉండి కుటుంబంతో గడపాలని దీని ఉద్దేశం.
గురుగుల నోము: కొత్తగా పెళ్లయిన వారు తెలంగాణ ప్రాంతంలో ‘గురుగుల నోము’ పడతారు. మట్టి పాత్రల్లో నువ్వుల ఉండలు, రేగు పళ్లు, చెరకు ముక్కలు పెట్టి తాంబూలంగా ఇచ్చుకుంటారు.
ముగింపు: మొత్తానికి భోగి మంటల వెచ్చదనం తో మొదలైన, సంక్రాంతి పొంగలి మాధుర్యంతో సాగి, కనుమ రోజు మూగజీవాల పట్ల కృతజ్ఞతతో ముగిసే ఈ సంక్రాంతి పండుగ మన సంస్కృతికి అద్దం పడుతుంది. ఈ పండుగ కేవలం నాలుగు రోజుల సంబరం మాత్రమే కాదు, కుటుంబాల మధ్య అనుబంధాలను పెంచే ఒక అద్భుతమైన వేదిక. కొత్త అల్లుళ్ల పలకరింపులు, పిల్లల భోగి పళ్ళు, గంగిరెద్దుల సన్నాయి రాగాలు, ఆకాశమంత ఎత్తున ఎగిరే గాలిపటాలు.. ఇవన్నీ మన పల్లెటూరి జ్ఞాపకాలు. అందుకే పండుగ ముగిసినా, ఆ సంతోషం మాత్రం మన మనసుల్లో నిలిచి ఉంటుంది. ఈ తీపి జ్ఞాపకాలను గుండెల్లో దాచుకుని, వచ్చే ఏడాది మళ్ళీ వచ్చే సంక్రాంతి కోసం అందరం ఎదురుచూస్తుంటాం.
