SCO Civilisational Dialogue Forum: భారత్- పాకిస్థాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న వేళ కీలక దౌత్య పరిణామం చోటుచేసుకుంది. షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) ఆధ్వర్యంలో న్యూఢిల్లీలో నిర్వహించనున్న తొలి ‘సివిలైజేషనల్ డైలాగ్ ఫోరం’కు పాకిస్థాన్ మంత్రిని భారత్ ఆహ్వానించింది. 2025 మేలో ఆపరేషన్ సిందూర్ తర్వాత పాకిస్థాన్‌కు చెందిన సీనియర్ మంత్రికి భారత్ నుంచి అందిన ఇలాంటి ఆహ్వానం ఇదే తొలిసారి కావడం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
నవంబర్ 20 నుంచి 22 వరకు న్యూఢిల్లీలో ఈ సదస్సు జరగనుంది. పాకిస్థాన్ జాతీయ వారసత్వం, సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీ (Aurangzeb Khan Khichi) ఈ కార్యక్రమానికి ఆహ్వానం అందుకున్నట్లు వార్తా నివేదికలు వెల్లడించాయి. అయితే, ఈ సమావేశానికి పాకిస్థాన్ తరఫున ఎవరు హాజరవుతారనే విషయంపై ఇంకా స్పష్టత లేదు. షాంఘై సహకార సంస్థ సభ్యదేశాల మధ్య సాంస్కృతిక సంబంధాలను బలోపేతం చేయడం, ఉమ్మడి చారిత్రక వారసత్వాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేయడం ఈ వేదిక ప్రధాన లక్ష్యం. కళలు, సాహిత్యం, సంప్రదాయాలు, చారిత్రక సంబంధాలు, ప్రజల మధ్య పరస్పర పరిచయాలను పెంపొందించే అంశాలపై ఇందులో చర్చించనున్నారు.
భారత సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ సమన్వయంతో ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించనున్నాయి. 25కు పైగా దేశాల ప్రతినిధులు పాల్గొనే అవకాశం ఉందని నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. ఢిల్లీలోని చారిత్రక పురానా ఖిలా ఈ కార్యక్రమానికి వేదిక కావచ్చని సమాచారం. ఈ ఫోరమ్ ఆలోచనను ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ 2025 సెప్టెంబర్‌లో చైనాలోని టియాంజిన్‌లో జరిగిన SCO దేశాధినేతల సమావేశంలో ప్రతిపాదించారు. అనంతరం ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాలనే ప్రతిపాదనకు ఆమోదం లభించింది. 2026 అక్టోబర్ 20న తజికిస్థాన్ రాజధాని దుషాంబేలో జరిగిన SCO ప్రభుత్వాధినేతల సమావేశంలో రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ భారత్ ఈ కార్యక్రమానికి ఆతిథ్యం ఇవ్వనున్నట్లు ప్రకటించారు.
2025 ఏప్రిల్‌లో పహల్గామ్‌లో జరిగిన ఉగ్రదాడి తర్వాత భారత్- పాకిస్థాన్ సంబంధాలు మరింత దిగజారాయి. ఆ దాడికి ప్రతిస్పందనగా భారత్ 2025 మేలో ఆపరేషన్ సిందూర్ చేపట్టింది. అప్పటి నుంచి ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలు ఉద్రిక్తంగానే కొనసాగుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో పాకిస్థాన్ మంత్రికి ఆహ్వానం పంపడం దౌత్యపరంగా ప్రాధాన్యత కలిగిన పరిణామంగా భావిస్తున్నారు. అయితే, ఈ ఆహ్వానం SCO సభ్యదేశాలన్నింటినీ ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావాలనే బహుపాక్షిక కార్యక్రమంలో భాగంగా పంపినదని నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. దీన్ని భారత్- పాకిస్థాన్ మధ్య ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు సాధారణ స్థితికి వస్తున్నాయనే సంకేతంగా మాత్రమే చూడలేము.
పాకిస్థాన్ మంత్రి ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీ ఈ సమావేశానికి హాజరవుతారా లేదా అన్నది ఇంకా తేలలేదు. ఆయన హాజరైతే, 2023 మేలో అప్పటి పాకిస్థాన్ విదేశాంగ మంత్రి బిలావల్ భుట్టో జర్దారీ గోవాలో జరిగిన SCO విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశానికి వచ్చిన తర్వాత భారత్‌ను సందర్శించే తొలి పాకిస్థాన్ మంత్రిగా నిలుస్తారు. అందువల్ల, ఆహ్వానం అందడం ఒక పరిణామమైతే, దాన్ని అంగీకరించి భారత్‌కు రావడం మరో కీలక పరిణామం కానుంది. పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం తీసుకునే నిర్ణయంపైనే తదుపరి పరిణామాలు ఆధారపడి ఉంటాయి.
ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు దెబ్బతిన్నప్పటికీ, భారత్, పాకిస్థాన్‌లు SCO వంటి బహుపాక్షిక వేదికల్లో పాల్గొంటున్నాయి. 2024 అక్టోబర్‌లో అప్పటి భారత విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ ఇస్లామాబాద్‌లో జరిగిన SCO ప్రభుత్వాధినేతల సమావేశానికి హాజరయ్యారు. అలాగే, 2026 సెప్టెంబర్‌లో భారత SCO జాతీయ సమన్వయకర్త అలోక్ డిమ్రి ఇస్లామాబాద్‌లో జరిగిన సమావేశంలో పాల్గొన్నారు. ఈ సంప్రదింపులు సంస్థకు సంబంధించిన అంశాలపై ఇరు దేశాల అధికారులు ఒకే వేదికలో చర్చించడానికి అవకాశం కల్పించాయి.
2027లో SCO దేశాధినేతల తదుపరి శిఖరాగ్ర సమావేశానికి పాకిస్థాన్ ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది. ఈ నేపథ్యంలో సభ్యదేశాల మధ్య సమన్వయం, సంస్థ కార్యక్రమాల్లో పరస్పర భాగస్వామ్యం ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి. న్యూఢిల్లీలో జరగనున్న సివిలైజేషనల్ డైలాగ్ ఫోరం సాంస్కృతిక సంబంధాలు, చారిత్రక అనుబంధాలు, ప్రజల మధ్య పరస్పర అవగాహన పెంపొందించడానికి ఒక అవకాశాన్ని అందించనుంది.