ఇరాన్లో అత్యున్నత జాతీయ భద్రతా వ్యవస్థలో కీలక మార్పు చోటుచేసుకుంది. మాజీ ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC) అధిపతి మొహ్సెన్ రెజాయీని సుప్రీం లీడర్ మొజ్తబా ఖమేనీ తన ప్రతినిధిగా సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ (SNSC)లో నియమించారు. ఈ నియామకం అమెరికా-ఇరాన్ ఉద్రిక్తతలు, ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధి విషయంలో చర్చలు జరుగుతున్న సమయంలో చోటుచేసుకోవడం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. మొహమ్మద్ బాఘర్ జోల్ఘదర్ స్థానంలో రెజాయీ బాధ్యతలు చేపట్టనున్నారు. జోల్ఘదర్ తన పదవికి రాజీనామా చేసి కొత్త బాధ్యతలు స్వీకరించనున్నట్లు ఇరాన్ అధ్యక్ష కార్యాలయం వెల్లడించింది.
ఎవరీ మొహ్సెన్ రెజాయీ?
71 ఏళ్ల మొహ్సెన్ రెజాయీ ఇరాన్ భద్రత, సైనిక వ్యవస్థల్లో సుదీర్ఘ అనుభవం ఉన్న నాయకుడు. ఆయన 1981 నుంచి 1997 వరకు IRGC కమాండర్గా పనిచేశారు. ఈ కాలంలో దాదాపు మొత్తం ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధాన్ని ఆయన IRGC అధిపతిగా పర్యవేక్షించారు. అనంతరం పలు కీలక రాజకీయ పదవుల్లోనూ పనిచేశారు. గతంలో సుప్రీం లీడర్కు సైనిక సలహాదారుగా కూడా ఉన్నారు. సుదీర్ఘ సైనిక అనుభవం ఉన్న వ్యక్తిని అత్యున్నత భద్రతా మండలిలో సుప్రీం లీడర్ ప్రతినిధిగా నియమించడం ద్వారా ఇరాన్ తన భద్రతా, వ్యూహాత్మక నిర్ణయాల్లో అనుభవజ్ఞుడైన సైనిక నేతకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్న సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
హార్ముజ్ విషయంలో రెజాయీ వైఖరి ఏంటి?
రెజాయీ నియామకం వెనుక ప్రధాన కారణాల్లో హార్ముజ్ జలసంధి ఒకటి కావచ్చన్న చర్చ జరుగుతోంది. ప్రపంచ చమురు రవాణాలో అత్యంత కీలకమైన ఈ సముద్ర మార్గం ద్వారా భారీ మొత్తంలో ముడి చమురు రవాణా జరుగుతుంది. రెజాయీ గతంలో హార్ముజ్ నియంత్రణను అత్యంత కీలక అంశంగా అభివర్ణించారు. అమెరికా దాడులు కొనసాగితే ఇరాన్ మరింత తీవ్రంగా స్పందించవచ్చని ఆయన జూలైలో హెచ్చరించారు. ఇరాన్ దృష్టిలో హార్ముజ్పై తన నియంత్రణను వదులుకోవడం సులభమైన విషయం కాదు. మరోవైపు అమెరికా మాత్రం ఈ కీలక జలమార్గం అన్ని వాణిజ్య నౌకలకు తెరిచి ఉండాలని పట్టుబడుతోంది.
అమెరికా-ఇరాన్ చర్చలపై ప్రభావం?
హార్ముజ్ను తిరిగి తెరవడం విషయంలో ఇరాన్, అమెరికా మధ్య విభేదాలు కొనసాగుతున్నాయి. హార్ముజ్ విషయంలో ఇరాన్ కఠిన వైఖరిని కొనసాగిస్తే అమెరికాతో చర్చలు మరింత సంక్లిష్టం కావచ్చని భావిస్తున్నారు. ఇలాంటి సమయంలో సైనిక నేపథ్యం ఉన్న రెజాయీని SNSCలో సుప్రీం లీడర్ ప్రతినిధిగా నియమించడం ఇరాన్ భద్రతా విధానంలో కఠిన వైఖరికి ప్రాధాన్యం పెరగొచ్చన్న సంకేతంగా చూడవచ్చు. అయితే ఈ నియామకం ఒక్కటే ఇరాన్ చర్చల వైఖరిలో ఖచ్చితమైన మార్పు వచ్చిందని నిర్ధారించదు.
జోల్ఘదర్ స్థానంలో రెజాయీ ఎందుకు?
జోల్ఘదర్ మార్చిలో SNSC కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆయనకు ముందు అలీ లారిజానీ ఈ పదవిలో ఉన్నారు. లారిజానీ మరణం తర్వాత జోల్ఘదర్ బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఇప్పుడు ఆయన స్థానంలో రెజాయీ రావడం ఇరాన్ అత్యున్నత భద్రతా వ్యవస్థలో మరో కీలక మార్పుగా మారింది.
ఇరాన్ భద్రతా విధానంలో కీలక పరిణామం
SNSC ఇరాన్ జాతీయ భద్రత, విదేశాంగ, రక్షణ వంటి కీలక అంశాలపై నిర్ణయాలు తీసుకునే అత్యున్నత సంస్థల్లో ఒకటి. అందువల్ల రెజాయీకి ఉన్న సైనిక అనుభవం, IRGCతో ఉన్న దీర్ఘకాల సంబంధాలు ఈ నియామకానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధి, అమెరికాతో ఉద్రిక్తతలు, అణు చర్చలు, ప్రాంతీయ భద్రత వంటి అంశాల్లో ఇరాన్ తదుపరి అడుగులు ఎలా ఉంటాయన్నదానిపై ఇప్పుడు రెజాయీ పాత్రపై అంతర్జాతీయంగా ఆసక్తి పెరిగింది.