RBI Announces 4 Measures to Support Rupee: అమెరికా డాలర్‌తో పోలిస్తే భారత రూపాయి సోమవారం ఒక్కసారిగా దాదాపు రూ.1 మేర బలపడింది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) తీసుకున్న నాలుగు కీలక చర్యల నేపథ్యంలో రూపాయికి తక్షణ ఊరట లభించింది. రూపాయిపై ఒత్తిడిని పెంచుతున్న డాలర్లకు అధిక డిమాండ్, రూపాయి మరింత బలహీనపడుతుందనే అంచనాలతో కంపెనీలు చేస్తున్న కరెన్సీ హెడ్జింగ్ లావాదేవీలను నియంత్రించడమే ఈ నిర్ణయాల ప్రధాన ఉద్దేశం. శుక్రవారం ట్రేడింగ్ ముగిసే సమయానికి డాలర్‌తో పోలిస్తే రూ.96.73 వద్ద ఉన్న రూపాయి.. సోమవారం రూ.95.76 వద్ద ప్రారంభమైంది. అంటే ప్రారంభ ట్రేడింగ్‌లోనే 97 పైసలు బలపడింది. ఆసియా కరెన్సీల్లో రూపాయి అత్యుత్తమ పనితీరు కనబరిచింది. ఇతర కరెన్సీలు మాత్రం పరిమిత శ్రేణిలోనే కదలాడాయి.
వారాంతంలో ఆర్‌బీఐ ప్రకటించిన నాలుగు చర్యలు ఈ పరిణామానికి ప్రధాన కారణంగా నిలిచాయి. ప్రభుత్వ చమురు సంస్థలకు ప్రత్యేకంగా డాలర్లను అందించడం, విదేశీ మారకపు డెరివేటివ్స్‌పై కఠిన నిబంధనలు విధించడం, కొన్ని కాంట్రాక్టులపై 20 శాతం నగదు నిల్వ తప్పనిసరి చేయడం, బ్యాంకులు రోజువారీ నగదు నిల్వలను నిర్వహించాల్సిన నిబంధనలను కఠినతరం చేయడం ఇందులో ఉన్నాయి.
అయితే, ఈ చర్యలతో రూపాయికి తాత్కాలికంగా ఊరట లభించినప్పటికీ, ఈ ఏడాది ఇప్పటివరకు రూపాయి విలువ 6.6 శాతం మేర తగ్గినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడి చమురు ధరలు, విదేశీ సంస్థాగత పెట్టుబడిదారుల (FII) పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ, బలహీనమైన మూలధన ప్రవాహాలు రూపాయిపై ఇంకా ఒత్తిడిని కొనసాగిస్తున్నాయి.
రూపాయి బలపడటానికి ఆర్‌బీఐ తీసుకున్న నాలుగు కీలక నిర్ణయాలు
1. విదేశీ మారకపు డెరివేటివ్స్‌పై కఠిన నిబంధనలు
రూపాయితో సంబంధం ఉన్న విదేశీ మారకపు డెరివేటివ్ కాంట్రాక్టులను రద్దు చేసిన తర్వాత మళ్లీ బుక్ చేసుకోవడంపై ఆర్‌బీఐ ఆంక్షలు విధించింది. హెడ్జింగ్ పేరుతో సట్టా లావాదేవీలు నిర్వహించకుండా నిరోధించడం ఈ చర్య ప్రధాన ఉద్దేశం.
అలాగే, వాస్తవ విదేశీ మారకపు లావాదేవీ లేదా ఆర్థికపరమైన అవసరం (Underlying Exposure) లేకుండా ఓవర్‌-ది-కౌంటర్ (OTC) విదేశీ మారకపు డెరివేటివ్ లావాదేవీలు నిర్వహించే పరిమితిని 100 మిలియన్ డాలర్ల నుంచి 5 మిలియన్ డాలర్లకు తగ్గించింది.
కంపెనీలు ఒకే విదేశీ మారకపు రిస్క్‌ను మరో బ్యాంకు ద్వారా కూడా హెడ్జింగ్ చేయలేదని ధ్రువీకరించాలి. ఒకటి కంటే ఎక్కువ బ్యాంకుల ద్వారా హెడ్జింగ్ చేస్తే, హెడ్జింగ్ చేసిన మొత్తం వివరాలను వెల్లడించాల్సి ఉంటుంది. దీంతో అవసరానికి మించి హెడ్జింగ్ చేయడం, దాని ద్వారా రూపాయిపై ఒత్తిడి పెంచడం తగ్గే అవకాశం ఉంది.
2. ప్రభుత్వ చమురు సంస్థలకు ప్రత్యేక డాలర్ల సరఫరా
ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ (IOCL), భారత్ పెట్రోలియం (BPCL), హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం (HPCL) వంటి మూడు ప్రభుత్వ చమురు సంస్థలకు అవసరమైన డాలర్లను ఆర్‌బీఐ నిర్ణయించిన బ్యాంకుల ద్వారా అందించే ప్రత్యేక సదుపాయాన్ని ప్రకటించింది.
ఈ ఏర్పాటుతో ఈ సంస్థలు తమ రోజువారీ అవసరాల కోసం ఇంటర్‌బ్యాంక్ స్పాట్ మార్కెట్లో నేరుగా డాలర్లను కొనుగోలు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది. ఫలితంగా మార్కెట్లో డాలర్లకు ఏర్పడే అదనపు డిమాండ్ తగ్గి, రూపాయిపై ఒత్తిడి కొంత మేర తగ్గే అవకాశం ఉంది.
నోమురా అంచనా ప్రకారం, ఏప్రిల్ నుంచి ఆగస్టు మధ్య భారతదేశ నెలవారీ చమురు దిగుమతుల బిల్లు సగటున 16.4 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉంది. ఇందులో ఈ మూడు ప్రభుత్వ రంగ చమురు సంస్థల వాటా సుమారు 55 శాతం. అందువల్ల ఈ ప్రత్యేక సదుపాయం డాలర్లకు ఉన్న భారీ డిమాండ్‌లో గణనీయమైన భాగాన్ని తగ్గించగలదు. చమురు కొనుగోళ్ల కోసం ఒక్కసారిగా భారీగా డాలర్లు కొనుగోలు చేయాల్సిన పరిస్థితి తగ్గితే, రోజువారీ ట్రేడింగ్‌లో రూపాయి మరింత బలహీనపడే ప్రమాదం కూడా తగ్గవచ్చు.
3. విదేశీ మారకపు కాంట్రాక్టులపై 20 శాతం నగదు నిల్వ
కొత్త నిబంధనల ప్రకారం, 2 మిలియన్ డాలర్లకు మించిన రూపాయితో అనుసంధానమైన కొన్ని విదేశీ మారకపు డెరివేటివ్ కాంట్రాక్టులపై అధీకృత డీలర్లు వాటి రూపాయి విలువలో 20 శాతానికి సమానమైన నగదును ఆర్‌బీఐ వద్ద నిల్వగా ఉంచాలి. కాంట్రాక్టు గడువు ముగిసే వరకు ఈ నిల్వను ప్రతిరోజూ నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, ఒక డాలర్ విలువ రూ.100గా ఉన్నప్పుడు 10 మిలియన్ డాలర్ల కాంట్రాక్టు విలువ రూ.100 కోట్లకు సమానం. ఇలాంటి కాంట్రాక్టుపై 20 శాతం నగదు నిల్వ నిబంధన వర్తిస్తే, రూ.20 కోట్లను ప్రత్యేకంగా నిల్వ ఉంచాల్సి ఉంటుంది.
దీంతో కరెన్సీ లావాదేవీలకు అవసరమయ్యే నిధుల వ్యయం పెరుగుతుంది. ఫలితంగా అవసరానికి మించి హెడ్జింగ్ చేయడం, రూపాయి బలహీనపడుతుందనే అంచనాలతో పెద్ద మొత్తంలో సట్టా లావాదేవీలు నిర్వహించడం నిరుత్సాహానికి గురయ్యే అవకాశం ఉంది.
4. బ్యాంకుల రోజువారీ నగదు నిల్వలపై కఠిన నిబంధనలు
బ్యాంకులు నిర్వహించాల్సిన నగదు నిల్వల నిష్పత్తి (CRR) విషయంలోనూ ఆర్‌బీఐ కీలక మార్పు ప్రకటించింది. అక్టోబర్ 16 నుంచి ప్రారంభమయ్యే పక్షం రోజుల వ్యవధి నుంచి బ్యాంకులు తమకు నిర్దేశించిన CRR అవసరంలో కనీసం 99 శాతం మొత్తాన్ని ప్రతిరోజూ నిర్వహించాలి. గతంలో ఈ పరిమితి 90 శాతంగా ఉండేది. అయితే, ప్రధాన CRR రేటు 3 శాతం వద్దే కొనసాగుతుంది. మార్పు రోజువారీగా నిర్వహించాల్సిన నిల్వ పరిమితిలో మాత్రమే ఉంది. ఈ నిర్ణయంతో బ్యాంకులు తమ వద్ద ఉన్న నగదును రోజువారీగా స్వేచ్ఛగా నిర్వహించుకునే వెసులుబాటు కొంత తగ్గుతుంది. స్వల్పకాలిక నగదు లభ్యత తగ్గడం వల్ల కరెన్సీ మార్కెట్లో జరిగే కొన్ని సట్టా లావాదేవీలకు అడ్డుకట్ట పడే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు.
రూపాయి బలపడటం వల్ల సామాన్యులకు ప్రయోజనం ఏమిటి?
చమురు దిగుమతులు: డాలర్‌తో పోలిస్తే రూపాయి బలపడితే, ఇతర పరిస్థితులు మారకపోతే చమురు దిగుమతుల రూపాయి వ్యయం తగ్గవచ్చు. విదేశీ విద్య, ప్రయాణాలు: డాలర్లలో చెల్లింపులు చేసే విద్యార్థులు, విదేశాలకు వెళ్లేవారికి కొంత ఊరట లభించవచ్చు.
దిగుమతి వస్తువులు: ఎలక్ట్రానిక్స్, యంత్రాలు, ఇతర దిగుమతి వస్తువుల ఖర్చులపై సానుకూల ప్రభావం ఉండవచ్చు.
ద్రవ్యోల్బణం: దిగుమతి వ్యయాలు తగ్గితే, కొంత మేర ధరల ఒత్తిడి తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
అయితే, రూపాయి బలపడినంత మాత్రాన పెట్రోల్‌, డీజిల్‌ ధరలు లేదా ఇతర వస్తువుల ధరలు వెంటనే తగ్గుతాయని చెప్పలేం. అంతర్జాతీయ చమురు ధరలు, పన్నులు, రవాణా ఖర్చులు, ఇతర మార్కెట్ పరిస్థితులు కూడా ధరలను ప్రభావితం చేస్తాయి.
ఇకపై రూపాయి విలువ ఎలా ఉండవచ్చు?
ఆర్‌బీఐ తీసుకున్న చర్యలు రూపాయిపై తక్షణ ఒత్తిడిని తగ్గించడంలో సహాయపడవచ్చు. ముఖ్యంగా చమురు సంస్థల డాలర్ల డిమాండ్‌ను స్పాట్ మార్కెట్ నుంచి మళ్లించడం, కరెన్సీ డెరివేటివ్స్‌పై నియంత్రణలు కఠినతరం చేయడం కీలకంగా మారాయి. అయితే, రూపాయి దీర్ఘకాలికంగా బలపడుతుందా లేదా అనేది అంతర్జాతీయ ముడి చమురు ధరలు, విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రవాహాలు, అమెరికా డాలర్ బలం, భారతదేశ వాణిజ్య పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.