RBI : మార్చి 2024 నాటికి దేశంలో చెలామణిలో ఉన్న మొత్తం కరెన్సీలో రూ.500 నోట్ల వాటా 86.5 శాతానికి పెరిగిందని, అంతకు ముందు ఏడాది ఇదే కాలంలో ఇది 77.1 శాతంగా ఉందని భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (ఆర్బీఐ) తన వార్షిక నివేదికలో పేర్కొంది. గత ఏడాది మేలో రూ.2000 నోటును ఉపసంహరించుకోవడమే ఈ పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణమని రిజర్వ్ బ్యాంక్ వార్షిక నివేదికలో పేర్కొంది. ఈ నిర్ణయం వల్ల రూ.2000 డినామినేషన్ నోట్ల వాటా ఏడాది క్రితం ఇదే కాలంలో 10.8 శాతం నుంచి కేవలం 0.2 శాతానికి తగ్గింది.
5.16 లక్షల రూపాయల 500 నోట్లు
ఆర్బీఐ వార్షిక నివేదికలో పంచుకున్న డేటా ప్రకారం.. మార్చి 31, 2024 నాటికి గరిష్టంగా రూ.500 నోట్లు 5.16 లక్షలు ఉన్నాయి. రూ.10 నోట్లు 2.49 లక్షలతో రెండో స్థానంలో నిలిచాయి. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో చెలామణిలో ఉన్న బ్యాంకు నోట్ల విలువ, పరిమాణం వరుసగా 3.9 శాతం, 7.8 శాతం పెరిగాయని, గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఈ పెరుగుదల వరుసగా 7.8 శాతం, 4.4 శాతంగా ఉందని నివేదిక పేర్కొంది. విలువ పరంగా చెలామణిలో ఉన్న బ్యాంకు నోట్ల సంఖ్య పెరుగుదల ఇటీవలి సంవత్సరాలలో కనిష్టంగా ఉంది.
నకిలీ నోట్ల సంఖ్యపైనా ప్రభావం
ఈ ఉపసంహరణ నకిలీ నోట్ల గుర్తింపుపై కూడా ప్రభావం చూపింది. ఈ సమయంలో 2,000 రూపాయల 26,000 కంటే ఎక్కువ నకిలీ నోట్లను గుర్తించగా, ఏడాది క్రితం 9,806 నకిలీ నోట్లను గుర్తించారు. అయితే, గుర్తించిన నకిలీ రూ.500 నోట్ల సంఖ్య ఏడాది క్రితం 91,110 నుంచి 85,711కి తగ్గింది.
కరెన్సీ నోట్ల ముద్రణకు రూ.5100 కోట్లు ఖర్చు
2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో నోట్ల ముద్రణకు ఆర్బీఐ రూ. 5,101 కోట్లు ఖర్చు చేయగా, ఏడాది క్రితం ఇదే కాలంలో రూ. 4,682 కోట్లు ఖర్చు చేసింది. ప్రజల్లో కరెన్సీ వినియోగానికి సంబంధించి రిజర్వ్ బ్యాంక్ సర్వే కూడా నిర్వహించింది. ఇందులో 22,000 మందికి పైగా ప్రజలు డిజిటల్ చెల్లింపు పద్ధతులు ప్రాచుర్యం పొందినప్పటికీ, నగదు ఇప్పటికీ ‘ప్రబలంగా’ ఉందని సూచించారు.
2000 నోట్ల రద్దుపై నివేదికలో వాదన
రూ. 2000 నోట్ల ఉపసంహరణ గురించి ఈ నివేదిక చెబుతోంది. 2016లో డీమోనిటైజేషన్ తర్వాత ప్రవేశపెట్టిన ఈ డినామినేషన్ నోట్లలో దాదాపు 89 శాతం నాలుగు సంవత్సరాలకు పైగా చెలామణిలో ఉన్నాయి. వాటిని మార్చాల్సిన అవసరం ఉంది. ఆ నోట్లను సాధారణంగా లావాదేవీలలో ఉపయోగించరు. ప్రజల వద్ద అందుబాటులో ఉన్న మొత్తం రూ. 3.56 లక్షల కోట్ల విలువైన రూ. 2000 నోట్లలో 97.7 శాతం మార్చి 31 వరకు తిరిగి వచ్చాయి. పైలట్ మోడల్లో ప్రవేశపెట్టిన సెంట్రల్ బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ (CBDC) అంటే ఇ-రూపాయి మొత్తం బకాయి విలువ రూ. 234.12 కోట్లుగా అంచనా. అయితే మార్చి 2023లో ఇది రూ. 16.39 కోట్లు.
