Project Cheetah Success: భారత్లో చీతాల సంరక్షణ కార్యక్రమం కీలక ముందడుగు వేస్తోంది. ఒకప్పుడు దేశంలో అంతరించిపోయిన జంతువుగా ప్రకటించిన చీతాలు ఇప్పుడు ప్రాజెక్ట్ చీతా ద్వారా మళ్లీ భారత భూభాగంలో తమ ఉనికిని చాటుతున్నాయి. 1952లో భారత్లో చీతాలు అంతరించిపోయినట్లు ప్రకటించగా, 2022లో ప్రారంభమైన ప్రాజెక్ట్ చీతా ద్వారా వాటి పునరావాస కార్యక్రమం మొదలైంది. తాజా వివరాల ప్రకారం భారత్లో చీతాల సంఖ్య 56కు చేరింది. వాటిలో 36 భారత గడ్డపైనే జన్మించాయి.
1952లో అంతరించిన చీతాలు.. మళ్లీ భారత్కు
భారత్లో చీతాలు ఒకప్పుడు విస్తృతంగా కనిపించేవి. అయితే వేట, నివాస ప్రాంతాల నష్టం వంటి కారణాలతో వాటి సంఖ్య క్రమంగా తగ్గిపోయింది. చివరకు 1952లో భారత్లో చీతాలు అంతరించిపోయినట్లు ప్రకటించారు. చీతాల పునరావాసం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 2022లో ప్రాజెక్ట్ చీతాను ప్రారంభించింది. 2022 సెప్టెంబర్లో నమీబియా నుంచి తొలి విడతగా ఎనిమిది చీతాలను మధ్యప్రదేశ్లోని కునో నేషనల్ పార్క్కు తీసుకొచ్చారు. 2023లో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి మరో 12 చీతాలను భారత్కు తీసుకొచ్చారు. 2026లో బోట్స్వానా నుంచి కూడా చీతాలను తీసుకొచ్చారు.
కునోలో పెరుగుతున్న చీతాల కుటుంబం
ప్రాజెక్ట్ చీతా కింద కునో నేషనల్ పార్క్ ప్రధాన పునరావాస కేంద్రంగా మారింది. 2026లో చీతాల సంతానోత్పత్తి కూడా కొనసాగుతోంది. మార్చి 2026లో జ్వాల అనే చీతా ఐదు పిల్లలకు జన్మనివ్వడంతో భారత్లో మొత్తం చీతాల సంఖ్య 53కు చేరిందని కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది. అప్పటికి భారత్లో జన్మించిన జీవించి ఉన్న చీతా పిల్లల సంఖ్య 33కు పెరిగింది. అలాగే ఏప్రిల్ 2026లో భారత్లోనే జన్మించిన ఓ ఆడ చీతా అడవిలో సహజ పరిస్థితుల్లో నాలుగు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. ఇది ప్రాజెక్ట్ చీతాలో మరో కీలక పరిణామంగా ప్రభుత్వం పేర్కొంది.
వన్యప్రాణుల వ్యవస్థకు చీతాలు ఎందుకు అవసరం?
చీతాలు కేవలం అరుదైన జంతువులు మాత్రమే కాదు. అవి గడ్డి భూములు, వన్యప్రాణుల ఆహార గొలుసులో కీలక పాత్ర పోషించే మాంసాహారులు. చీతాలు ప్రధానంగా చిన్న, మధ్యస్థ పరిమాణం కలిగిన శాకాహార జంతువులను వేటాడుతాయి. తద్వారా వాటి జనాభాపై సహజ నియంత్రణ ఏర్పడుతుంది. చీతాల వంటి మాంసాహారులు లేకపోతే కొన్ని శాకాహార జంతువుల సంఖ్య అధికమై, అందుబాటులో ఉన్న ఆహారం, నీరు, నివాస ప్రాంతాలపై ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది.
గడ్డి భూముల సంరక్షణకు కూడా ఉపయోగం
ప్రాజెక్ట్ చీతా లక్ష్యం కేవలం చీతాలను భారత్కు తిరిగి తీసుకురావడమే కాదు. చీతాలకు అనువైన గడ్డి భూములు, వాటి ఆహార జంతువులు, మొత్తం పర్యావరణ వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడం కూడా ఈ కార్యక్రమంలో భాగం. కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా చీతాల పునరావాసాన్ని గడ్డి భూముల పర్యావరణ వ్యవస్థ, జీవవైవిధ్య పునరుద్ధరణతో అనుసంధానిస్తోంది.
చీతాలు వేటాడితే ఇతర జంతువులకు ఎలా ఉపయోగం?
చీతాలు వేటాడే జంతువుల సంఖ్యను నియంత్రించడంతో పాటు ఆహార గొలుసులో మరో విధంగానూ పాత్ర పోషిస్తాయి. చీతాలు వేటాడిన తర్వాత మిగిలిపోయే ఆహారాన్ని గద్దలు, హైనాలు, నక్కలు వంటి ఇతర జీవులు కూడా ఉపయోగించుకోవచ్చు. అంటే ఒక వేట ద్వారా ఒక చీతాకు మాత్రమే కాకుండా ఇతర మాంసాహారులు, మృతభక్షక జీవులకు కూడా ఆహారం లభించే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ విధంగా అడవిలోని వివిధ జాతుల మధ్య ఆహార సంబంధాలు కొనసాగుతాయి.
భారత్లో చీతాల పునరాగమనం ఎందుకు ప్రత్యేకం?
ఒకప్పుడు దేశంలో అంతరించిపోయిన జాతిని శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో తిరిగి ప్రవేశపెట్టడం సులభమైన ప్రక్రియ కాదు. చీతాల కోసం అనువైన నివాస ప్రాంతాలు, ఆహార జంతువులు, ఆరోగ్య పర్యవేక్షణ, మానవ-వన్యప్రాణి ఘర్షణ నియంత్రణ వంటి అనేక అంశాలను సమన్వయం చేయాల్సి ఉంటుంది. కునో నేషనల్ పార్క్లో చీతాల పునరావాసం ద్వారా భారత్ ఒకప్పుడు కోల్పోయిన జాతిని తిరిగి స్థాపించేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది. ఈ కార్యక్రమం విజయవంతంగా కొనసాగితే చీతాల సంఖ్య పెరగడంతో పాటు గడ్డి భూములు, జీవవైవిధ్య సంరక్షణకు కూడా దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాలు కలిగే అవకాశం ఉంది.
India’s Cheetahs Make Historic Comeback!
From being declared extinct in India in 1952 to making a remarkable return under Project Cheetah, the journey marks a major conservation milestone.
India’s cheetah population has now reached 56, including 36 born on Indian soil.… pic.twitter.com/dHSBHSk9XM
— MyGovIndia (@mygovindia) September 20, 2026