భారతదేశంలో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన ‘భారతరత్న’ తర్వాత అంతటి ప్రాధాన్యత కలిగినవి పద్మ అవార్డులు. కళలు, సామాజిక సేవ, ప్రజా వ్యవహారాలు, శాస్త్ర విజ్ఞానం, వాణిజ్యం, విద్య, వైద్యం, సాహిత్యం , క్రీడలు వంటి వివిధ రంగాలలో అసాధారణ ప్రతిభ కనబరిచిన వారికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతి ఏటా ఈ అవార్డులను ప్రకటిస్తుంది. 1954లో ప్రారంభమైన ఈ పురస్కారాలు, దేశాభివృద్ధిలో భాగస్వాములైన నిస్వార్థ వ్యక్తులకు గుర్తింపునిస్తాయి.
Pakistan T20 World Cup: దాయాదుల మధ్య పోరుకు ఈ రోజు పాకిస్థాన్లో హైప్రొఫైల్ మీటింగ్..
పద్మ అవార్డులు ప్రధానంగా మూడు విభాగాలు
- పద్మ విభూషణ్: ఇది దేశంలోనే రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం. అసాధారణ , అత్యున్నత స్థాయి విశిష్ట సేవలు అందించిన వారికి దీనిని బహుకరిస్తారు.
- పద్మ భూషణ్: ఇది మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం. ఏదైనా రంగంలో ఉన్నత స్థాయి విశిష్ట సేవ చేసిన వారికి దీనిని ప్రదానం చేస్తారు.
- పద్మశ్రీ: ఇది నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం. ఏ రంగంలోనైనా ప్రతిభావంతమైన సేవలు అందించిన సామాన్యులకు సైతం ఈ గుర్తింపు లభిస్తుంది.
ఎంపిక ప్రక్రియ , నామినేషన్లు
- పద్మ అవార్డుల కమిటీ : పద్మ అవార్డుల ఎంపిక ప్రక్రియ చాలా పారదర్శకంగా ఉంటుంది. ప్రతి ఏటా ప్రధానమంత్రి ఒక ‘పద్మ అవార్డుల కమిటీ’ని ఏర్పాటు చేస్తారు. ఈ కమిటీకి క్యాబినెట్ సెక్రటరీ అధ్యక్షత వహిస్తారు.
- ప్రజా భాగస్వామ్యం: గతంలో ప్రభుత్వం మాత్రమే పేర్లను ప్రతిపాదించేది, కానీ ఇప్పుడు ఎవరైనా సరే ఒక అర్హుడైన వ్యక్తిని నామినేట్ చేయవచ్చు. చివరికి ‘సెల్ఫ్ నామినేషన్’ (తమను తాము నామినేట్ చేసుకోవడం) కు కూడా అవకాశం కల్పించారు.
- నిర్ణయం: కమిటీ సిఫార్సు చేసిన పేర్లను ప్రధానమంత్రి , రాష్ట్రపతి ఆమోదించిన తర్వాత, గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రకటిస్తారు. మార్చి లేదా ఏప్రిల్ నెలలో రాష్ట్రపతి భవన్లో జరిగే వేడుకలో ఈ అవార్డులను అందజేస్తారు.
అవార్డు గ్రహీతలకు లభించే సౌకర్యాలు , గౌరవాలు
- నగదు బహుమతి ఉండదు: చాలా మందికి పద్మ అవార్డు గ్రహీతలకు భారీగా నగదు బహుమతి వస్తుందని అపోహ ఉంటుంది. కానీ, వాస్తవానికి ఈ అవార్డులతో పాటు ఎటువంటి నగదు పురస్కారం లేదా భత్యాలు ఉండవు. వీరికి లభించేవి ప్రధానంగా గౌరవప్రదమైన అంశాలు.
- పతకం , ప్రశంసా పత్రం: రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా సంతకం చేసిన ‘సనద్’ (ప్రశంసా పత్రం) , ఒక పతకం అందజేస్తారు.
- రిప్లికా మెడల్: అధికారిక కార్యక్రమాల్లో ధరించడానికి అసలు పతకం చిన్న ప్రతిరూపాన్ని (Miniature) కూడా ఇస్తారు.
- గౌరవ మర్యాదలు: ప్రభుత్వ అధికారిక కార్యక్రమాలకు ఆహ్వానం లభిస్తుంది. రాష్ట్ర అతిథులుగా (State Guests) పరిగణించబడతారు. అంటే వారు ఇతర రాష్ట్రాలకు వెళ్ళినప్పుడు అక్కడి ప్రభుత్వం వారికి వసతి, రక్షణ కల్పిస్తుంది.
- రైల్వే పాస్లు: పద్మ అవార్డు గ్రహీతలకు భారతీయ రైల్వేలో ఉచిత ప్రయాణ సౌకర్యం (నిబంధనల మేరకు) లభిస్తుంది.
అవార్డు వినియోగంపై ఉన్న ఆంక్షలు
పద్మ అవార్డు అనేది ఒక బిరుదు కాదు, అది ఒక గుర్తింపు మాత్రమే. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 18(1) ప్రకారం, ఈ అవార్డు గ్రహీతలు తమ పేరుకు ముందు లేదా వెనుక (Suffix or Prefix) ఈ అవార్డు పేరును ఉపయోగించకూడదు. అంటే విజిటింగ్ కార్డులు, లెటర్ హెడ్లు లేదా పుస్తకాలపై ‘పద్మశ్రీ ఫలానా’ అని ముద్రించుకోవడం నిబంధనలకు విరుద్ధం. ఒకవేళ ఎవరైనా ఇలా దుర్వినియోగం చేస్తే, ప్రభుత్వం ఆ అవార్డును వెనక్కి తీసుకునే అధికారం కలిగి ఉంటుంది.
పద్మ అవార్డులు అంటే కేవలం ఒక పతకం కాదు, అది ఆ వ్యక్తి దేశం పట్ల చూపిన అంకితభావానికి నిదర్శనం. నేడు ఈ అవార్డులు సామాన్యుల ముంగిట చేరుతున్నాయి. మారుమూల గ్రామాల్లో ఉండి లోకానికి తెలియని సేవలు చేస్తున్న ‘అన్సంగ్ హీరోస్’ (గుర్తింపు లేని వీరులు) ను వెతికి పట్టుకుని ప్రభుత్వం ఈ పురస్కారాలతో గౌరవిస్తోంది.