అంటార్కిటికా అనగానే మనకు గుర్తొచ్చేది ఎటు చూసినా కనిపించే దట్టమైన మంచు. కానీ, ఆ మంచు ఖండంలో ఓ అగ్నిపర్వతం బంగారాన్ని గాల్లోకి విరజిమ్ముతోంది. అదే అంటార్కిటికాలోని రాస్ ద్వీపంలో ఉన్న ‘మౌంట్ ఎరెబస్’. ఇది భూమిపై ఉన్న అత్యంత దక్షిణ క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం. దీని నుంచి వెలువడే వాయువుల్లో ప్రతిరోజూ అత్యంత విలువైన బంగారు ధూళి కణాలు వెలువడుతున్నట్లు నాసా, ఇతర పరిశోధన సంస్థల శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.
ఈ అగ్నిపర్వతం నిరంతరం మండుతూనే ఉంటుంది. ఇది తన లావా వాయువులతో కలిపి రోజుకు సగటున 80 గ్రాముల సూక్ష్మ బంగారు కణాలను వాతావరణంలోకి పంపుతోంది. ఇలా గాల్లోకి కలుస్తున్న బంగారు ధూళి విలువ రోజుకు సుమారు 6 వేల డాలర్లు ఉంటుందని అంచనా. అంటే ఏడాదికి సుమారు రూ. 18.9 కోట్ల విలువైన బంగారాన్ని ఇది వెదజల్లుతోంది. ఈ అగ్నిపర్వతం నుంచి వెలువడే బంగారు రేణువులు కేవలం ఆ ప్రాంతానికే పరిమితం కావు. గాలి ద్వారా సుమారు 1,000 కిలోమీటర్ల మేర ప్రయాణించి అంటార్కిటిక్ మంచుపై పడుతున్నాయి. ఈ బంగారు కణాలు కేవలం 60 మైక్రోమీటర్ల వ్యాసం కలిగి ఉంటాయి. వీటిని సాధారణ కంటితో చూడలేము, మైక్రోస్కోప్తో మాత్రమే గుర్తించగలరు.
ఇది ఎలా సాధ్యం?
మౌంట్ ఎరెబస్ లోపల ఎప్పుడూ మరిగిపోతున్న లావా సరస్సు ఉంటుంది. భూమి అడుగున ఉండే శిలాద్రవంలో సహజంగానే కొన్ని లోహాలు ఉంటాయి. లావా నుంచి వేడి వాయువులు పైకి ఎగజిమ్మినప్పుడు, ఆ వాయువులతో పాటు బంగారు కణాలు కూడా వాతావరణంలోకి కలుస్తాయి. అంటార్కిటికాలోని అతిశీతల వాతావరణానికి తగిలిన వెంటనే అవి సూక్ష్మ స్ఫటికాలుగా ఘనీభవిస్తాయి.
ఇతర ప్రాంతాల్లోనూ బంగారం జాడలు..
కేవలం మౌంట్ ఎరెబస్ మాత్రమే కాదు, ప్రపంచంలోని మరికొన్ని అగ్నిపర్వతాలు కూడా స్వల్ప స్థాయిలో బంగారాన్ని వెలువరిస్తాయని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. హవాయి, ఇటలీ, అలాస్కా, మెక్సికో దేశాల్లోని క్రియాశీల అగ్నిపర్వతాల లావాలోనూ బంగారం, రాగి, జింక్ వంటి లోహాల జాడలను శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు. అయితే, ఎరెబస్ అగ్నిపర్వతం వెలువరించే స్థాయిలో అవి బంగారాన్ని ఉత్పత్తి చేయలేవు. పర్యావరణ ప్రతికూలతల వల్ల ఈ బంగారాన్ని సేకరించడం అసాధ్యం అయినప్పటికీ, భూగర్భ వాతావరణాన్ని, అగ్నిపర్వతాల పనితీరును అధ్యయనం చేయడానికి ఇదొక అద్భుతమైన ప్రయోగశాలగా శాస్త్రవేత్తలకు ఉపయోగపడుతోంది.