Conch Shell Facts: దేవాలయాల్లో, ఇళ్లలో పూజల సమయంలో ఊదే శంఖాన్ని మనం పవిత్రంగా భావిస్తాం. అయితే ఈ శంఖం అసలు ఏమిటి? అది కేవలం సముద్రంలో దొరికే గవ్వేనా? లేక దాని వెనుక మరేదైనా ఆసక్తికరమైన కథ ఉందా? చాలా మందికి తెలియని విషయం ఏమిటంటే, మనం పూజల్లో ఉపయోగించే శంఖం ఒకప్పుడు సముద్రంలో జీవించిన ఓ సముద్ర నత్తకు నివాసంగా ఉండేది.
శంఖం అంటే సముద్ర నత్త యొక్క గట్టి పైపొర
శంఖం అనేది గాస్ట్రోపోడా (Gastropoda) వర్గానికి చెందిన సముద్ర నత్త బయటి గట్టి పెంకు. ఈ జీవులు వెచ్చని సముద్ర జలాల్లో నివసిస్తాయి. జీవి బ్రతికి ఉన్నప్పుడు దాని మృదువైన శరీరం మొత్తం ఈ గట్టి పెంకు లోపలే సురక్షితంగా ఉంటుంది. కాలక్రమేణా ఈ పెంకు పెద్దదవుతూ సముద్రంలోని వేటాడే జీవుల నుంచి రక్షణ కల్పిస్తుంది.
జీవి ఎలా ఉంటుంది?
సజీవ శంఖాన్ని పరిశీలిస్తే దాని నోటి భాగం నుంచి బయటకు వచ్చిన మెత్తటి, కండలు కలిగిన శరీర భాగం కనిపిస్తుంది. దీని సహాయంతో సముద్రపు అడుగున ఉన్న ఇసుక, రాళ్లపై నెమ్మదిగా కదులుతుంది. ప్రమాదం అనిపించగానే క్షణాల్లోనే తన శరీరాన్ని పూర్తిగా శంఖం లోపలికి ముడుచుకుంటుంది. జీవి మరణించిన తర్వాత దాని గట్టి పెంకు సముద్రంలో మిగిలిపోతుంది. అదే తరువాత ప్రజలకు శంఖంగా లభిస్తుంది.
ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్వీన్ కాంచ్
ప్రపంచవ్యాప్తంగా శంఖాలకు అనేక జాతులు ఉన్నాయి. వాటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది క్వీన్ కాంచ్ (Queen Conch). ఇది ఫ్లోరిడా, బహామాస్, బెర్ముడా, కరేబియన్ సముద్ర ప్రాంతాల నుంచి బ్రెజిల్ వరకు కనిపిస్తుంది. దీని చిప్ప గులాబీ రంగు లోపలి భాగంతో, సుమారు 30 సెంటీమీటర్ల పొడవుతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. కొన్ని జాతుల అంచులపై ముళ్లలాంటి నిర్మాణాలు ఉండటంతో వాటిని స్పైడర్ కాంచ్లు అని పిలుస్తారు.
శంఖం మాంసాన్ని కూడా తింటారా?
అవును. కరేబియన్ ప్రాంతాల్లో శంఖం మాంసాన్ని ప్రత్యేక ఆహారంగా భావిస్తారు. అక్కడి నుంచి అమెరికా, యూరప్, దక్షిణ అమెరికా దేశాలకు కూడా ఎగుమతి చేస్తారు. అలాగే వీటి అందమైన పెంకులకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మంచి డిమాండ్ ఉంది. అయితే అధిక వేట కారణంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో వీటి సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గడంతో, ప్రస్తుతం వాణిజ్యపరంగా పెంపకం చేసే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.
ఏం తింటాయి? ఎలా జీవిస్తాయి?
శంఖాలు పూర్తిగా శాకాహార జీవులు. సముద్రపు అడుగున పెరిగే శైవలాలు, చిన్న సముద్రపు మొక్కలను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. అయితే లాగర్హెడ్ తాబేళ్లు, నర్స్ షార్క్లు, నీలి పీతలు, ఈగిల్ రేలు, ఎండ్రకాయలు వంటి అనేక సముద్ర జీవులు వీటిని వేటాడుతుంటాయి.
సంతానోత్పత్తి నుంచి పరిపక్వత వరకు
ఆడ శంఖం ఒకేసారి లక్షల సంఖ్యలో గుడ్లు పెడుతుంది. సుమారు ఐదు రోజుల తర్వాత లార్వాలు బయటకు వచ్చి దాదాపు నెల రోజుల పాటు సముద్ర ప్రవాహాల్లో తేలుతూ ఉంటాయి. అనంతరం సముద్రపు అడుగున స్థిరపడతాయి. మొదటి ఏడాది ఎక్కువ సమయం ఇసుక కిందే దాక్కుని రాత్రివేళల్లో మాత్రమే ఆహారం కోసం బయటకు వస్తాయి. పూర్తి పరిపక్వతకు రావడానికి కనీసం ఐదు సంవత్సరాలు పడుతుంది. సాధారణంగా ఏడు సంవత్సరాలు జీవించినా, అనుకూల పరిస్థితుల్లో 20 నుంచి 30 సంవత్సరాల వరకు కూడా జీవించే శంఖాలు ఉన్నాయి.
శంఖాల్లో కూడా ముత్యాలు పుడతాయి
చాలా మందికి తెలియని మరో విశేషం ఏమిటంటే, కొన్ని రకాల శంఖాలు సహజసిద్ధమైన ముత్యాలను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తాయి. తెలుపు, గోధుమ, నారింజ, గులాబీ రంగుల్లో లభించే ఈ ముత్యాల్లో గులాబీ రంగు శంఖపు ముత్యాలు ప్రపంచంలోనే అత్యంత అరుదైన, విలువైన సహజ ముత్యాలుగా గుర్తింపు పొందాయి. ఇకపై పూజ సమయంలో శంఖాన్ని చేతిలోకి తీసుకున్నప్పుడు అది కేవలం ఒక ఖాళీ గవ్వ కాదని, ఒకప్పుడు సముద్రంలో జీవించిన సముద్ర నత్తకు సురక్షితమైన నివాసమని గుర్తుంచుకోవాలి.