India Independence Day 1947: 1947 ఆగస్టు 15.. భారత చరిత్రలో ఎప్పటికీ చెరిగిపోని రోజు. ఈ రోజు మనం 80వ స్వాతంత్య్ర దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటున్నాం. ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 15న ఎర్రకోటపై త్రివర్ణ పతాకం రెపరెపలాడుతుంది. పాఠశాలలు, కళాశాలలు, కార్యాలయాలు, ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు సంస్థలు, ఇళ్లపై జాతీయ జెండా ఎగురుతుంది. స్వాతంత్య్రాన్ని జరుపుకోవడం మనకు ఇప్పుడు సహజమైన విషయంగా మారిపోయింది. కానీ 1947 ఆగస్టు 15న తొలిసారి స్వేచ్ఛను అనుభవించిన వారికి ఆ రోజు ఎలా అనిపించింది? ఆ తొలి ఉదయం ఎలా కనిపించింది? ఆ క్షణాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూసిన తరం కథనాల్లోకి వెళ్తే.. స్వాతంత్య్రం అంటే ఏమిటో మరింత లోతుగా అర్థమవుతుంది.
నేడు మనకు సహజమైన స్వేచ్ఛ.. అప్పట్లో ఒక కల
ఈ రోజు మనకు నచ్చిన విద్యను అభ్యసించవచ్చు. మన సామర్థ్యానికి తగ్గ ఉద్యోగాన్ని సంపాదించవచ్చు. వ్యాపారం చేసుకోవచ్చు. ఎన్నికల్లో పోటీ చేయవచ్చు. దేశంలోని ఏ ప్రాంతానికైనా చట్టపరమైన పరిమితుల్లో స్వేచ్ఛగా వెళ్లవచ్చు. మన ఇళ్లపై మన జాతీయ జెండాను ఎగురవేయవచ్చు. మన జీవితాలను మనకు నచ్చిన విధంగా తీర్చిదిద్దుకునే అవకాశం ఉంది. కానీ, 80 సంవత్సరాల క్రితం పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండేది. దేశం విదేశీ పాలనలో ఉంది. ప్రజల జీవితాలు అనేక ఆంక్షలు, అవమానాలు, అసమానతల మధ్య సాగేవి. అందుకే 1947 ఆగస్టు 15న వచ్చిన స్వేచ్ఛ కేవలం రాజకీయ మార్పు కాదు.. కోట్లాది భారతీయుల జీవితాల్లో ఒక కొత్త అధ్యాయానికి నాంది.
ఢిల్లీకి తరలివచ్చిన లక్షలాది మంది
స్వాతంత్య్రపు తొలి ఉదయాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూడాలని దేశం నలుమూలల నుంచి ప్రజలు ఢిల్లీకి చేరుకున్నారు. ముఖ్యంగా ఆగస్టు 14-15 అర్ధరాత్రి నుంచి ఢిల్లీ నగరం ప్రజలతో కిక్కిరిసిపోయింది. రాజేంద్ర లాల్ హండా రచించిన ‘ఢిల్లీలో పదేళ్లు’ పుస్తకంలో 1940 నుంచి 1950 మధ్య ఢిల్లీలో చోటుచేసుకున్న రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక పరిణామాలతో పాటు స్వాతంత్ర్య రాత్రి దృశ్యాలను కూడా వివరించారు. హండా రాసిన వివరాల ప్రకారం.. అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత సుమారు 2 గంటల సమయంలో పండిట్ జవహర్లాల్ నెహ్రూ శాసనసభ నుంచి గవర్నర్ జనరల్ను ఆహ్వానించేందుకు వైస్రాయ్ హౌస్ వైపు బయలుదేరారు. స్వాతంత్ర్యోత్సాహంతో ప్రజలు ఆయనను అనుసరించారు. ఎటు చూసినా జనమే కనిపించారు. ఎక్కడా ఖాళీ స్థలం కనిపించని పరిస్థితి ఏర్పడింది.
అర్ధరాత్రి ఢిల్లీ.. జన సంద్రంగా మారిన నగరం
కొద్దిసేపటి తర్వాత నెహ్రూ గవర్నర్ జనరల్తో కలిసి శాసనసభకు చేరుకున్నారు. అప్పటికే ప్రజల ఉత్సాహం తారస్థాయికి చేరుకుంది. నాయకులకు స్వాగత నినాదాలు మార్మోగాయి. శాసనసభ భవనం మాత్రమే కాదు.. బయట ఉన్న పచ్చిక బయళ్లు, రహదారులు, సచివాలయం ముందు ఉన్న విశాలమైన మైదానాలు కూడా జనంతో నిండిపోయాయి. అర్ధరాత్రి సమయంలో ఒకే ప్రాంతంలో రెండు నుంచి మూడు లక్షల మంది గుమిగూడటం అప్పటివరకు ఢిల్లీ చూడని దృశ్యం. చరిత్రలో ఢిల్లీ ఎన్నో రాజుల ఉత్సవాలకు, సామ్రాజ్యాల వైభవానికి సాక్ష్యంగా నిలిచింది. కానీ 1947 ఆగస్టు 14-15 రాత్రి కనిపించిన ప్రజల ఉత్సాహం, సంఖ్య, భావోద్వేగాలకు ఆ పాత వేడుకలన్నీ సరితూగలేదని హండా తన రచనలో పేర్కొన్నారు.
పన్నెండు గంటలు కొట్టగానే.. స్వాతంత్ర్యం ఆవిర్భవించింది
ఆగస్టు 14 అర్ధరాత్రి గడియారం పన్నెండు కొట్టగానే ఆగస్టు 15 ప్రారంభమైంది. భారతదేశం స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించింది. ఆ క్షణాన్ని చూసిన ప్రజలకు స్వాతంత్ర్యం ఆకాశం నుంచి భూమిపైకి దిగివచ్చినట్లుగా అనిపించింది. “మన దేశం ఇప్పుడు స్వేచ్ఛగా ఉంది. మనం ఇక ఎవరికీ బానిసలం కాదు” అనే భావన ప్రజల హృదయాల్లో మార్మోగింది. ఇకపై తమ ఇళ్లపై తమ జెండాను ఎగురవేయవచ్చు. తమ చేతుల్లో త్రివర్ణ పతాకాన్ని పట్టుకుని స్వేచ్ఛగా తిరగవచ్చు. తమ పాలనను తామే ఏర్పరచుకోవచ్చు. విదేశీయుల ఆదేశాలకు లోబడి జీవించాల్సిన అవసరం లేదు. తమ జీవితాలను తమకు నచ్చిన విధంగా నిర్మించుకునే హక్కు తమకు లభించిందనే భావన ప్రజల్లో కనిపించింది.
తెల్లవారుజామున 3 గంటలకు.. కొందరు ఇళ్లకు, మరికొందరు అక్కడే
హండా వివరాల ప్రకారం.. ఉదయం 3 గంటల సమయానికి ప్రమాణ స్వీకార కార్యక్రమం ముగిసింది. కొంతమంది ప్రజలు తమ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లారు. అయితే చాలామంది మాత్రం పచ్చిక బయళ్లపైనే, ఫుట్పాత్లపైనే నిద్రించారు. ఎందుకంటే వారికి మరుసటి రోజు ఉదయం జరిగే మరో చారిత్రక ఘట్టాన్ని చూడాలనే కోరిక ఉంది. అది ఎర్రకోటపై భారత త్రివర్ణ పతాకం ఎగురవేయడాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూడటం.
ఎర్రకోట వైపు కదిలిన జనసంద్రం
ఆగస్టు 15 ఉదయం 8 గంటల సమయంలో పండిట్ జవహర్లాల్ నెహ్రూ ఎర్రకోటపై భారత త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఎగురవేశారు. ఆ దృశ్యాన్ని చూసేందుకు ఢిల్లీ నగరం మొత్తం ఎర్రకోట వైపు కదిలినట్లైంది. స్థానిక వార్తాపత్రికలు, ప్రభుత్వ అంచనాల ప్రకారం అక్కడ సుమారు 10 లక్షల మంది ప్రజలు గుమిగూడినట్లు పేర్కొనబడింది. ఢిల్లీ గేట్ నుంచి కాశ్మీరీ గేట్ వరకు, జామా మసీదు నుంచి ఎర్రకోట వరకు రోడ్లు, మైదానాలు ప్రజలతో నిండిపోయాయి. నేల కనిపించనంతగా జనసంద్రం ఏర్పడింది. ఆ భారీ జనసమూహం పూర్తిగా చెదరిపోవడానికి దాదాపు నాలుగు గంటల సమయం పట్టింది. మధ్యాహ్నం 1 గంట వరకూ ఢిల్లీలోని అనేక రహదారులు జనంతో కిక్కిరిసిపోయి ఉన్నాయి.
అది కేవలం ఒక జెండా కాదు.. స్వేచ్ఛకు ప్రతీక
ఆ రోజు అక్కడున్న చాలామంది చేతుల్లో త్రివర్ణ పతాకం లేకపోయినా.. ఎర్రకోటపై ఎగురుతున్న ఒక్క జెండానే వారి సొంత జెండాగా భావించారు. ఎందుకంటే అది సాధారణమైన వస్త్రపు ముక్క కాదు. శతాబ్దాల బానిసత్వం నుంచి బయటపడిన భారతదేశానికి అది ప్రతీక. విదేశీ పాలన ముగిసిందనే ప్రకటన. ఇకపై భారతదేశం తన భవిష్యత్తును తానే నిర్ణయించుకోబోతుందనే సంకేతం. అందుకే ఎర్రకోటపై త్రివర్ణ పతాకం ఎగిరిన క్షణంలో లక్షలాది మంది హృదయాలు ఆనందంతో నిండిపోయాయి.
‘జన గణ మన’.. ఆ రాత్రి ఎందుకు అంత ప్రత్యేకంగా అనిపించింది?
స్వాతంత్ర్యపు తొలి రాత్రి జరిగిన గాన కార్యక్రమాల గురించి హండా ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ‘జన గణ మన’, ‘వందేమాతరం’ వంటి దేశభక్తి గీతాలు ఆ రాత్రి ఢిల్లీ ఆకాశంలో మార్మోగాయి. ఆ పాటలను అంతకుముందు ఎన్నోసార్లు విన్నప్పటికీ.. ఆ రాత్రి వాటిలోని ప్రతి పదం కొత్త అర్థాన్ని అందించినట్లు అనిపించిందని ఆయన వివరించారు. ‘జన గణ మన’ ప్రారంభమైనప్పుడు వేలాది మంది ప్రజలు దాని లయకు అనుగుణంగా తలలు ఊపారు. అయితే గీతంలో పంజాబ్, సింధ్ పేర్లు వినిపించిన సమయంలో అక్కడి ప్రజల్లో కొందరు ఒకరినొకరు చూసుకున్నారు. ఎందుకంటే అదే సమయంలో దేశ విభజన విషాదం, పాకిస్తాన్ ఆవిర్భావం, సరిహద్దుల్లో చోటుచేసుకున్న హింస ప్రజల జ్ఞాపకాలను కదిలించింది.
స్వాతంత్య్ర ఆనందం వెనుక విభజన విషాదం
1947 ఆగస్టు 15 ఒకవైపు అపారమైన ఆనందాన్ని అందించిన రోజు. మరోవైపు దేశ విభజన కారణంగా లక్షలాది కుటుంబాలు విషాదాన్ని ఎదుర్కొన్న కాలం కూడా అదే. అందుకే స్వాతంత్ర్యపు తొలి ఉదయం పూర్తిగా ఆనందంతో మాత్రమే నిండిపోయినది కాదు. ఆనందంతో పాటు విభజన బాధ, భవిష్యత్తుపై ఆశ, గతం పట్ల జ్ఞాపకాలు.. అన్నీ కలిసిన ఒక సంక్లిష్టమైన భావోద్వేగం ఆ రోజును ఆవహించింది.
‘ఫ్రీడమ్ ఎట్ మిడ్నైట్’లో కనిపించిన భారతదేశం
డొమినిక్ లాపియర్, లారీ కాలిన్స్ రాసిన ‘ఫ్రీడమ్ ఎట్ మిడ్నైట్’ పుస్తకంలోనూ 1947 ఆగస్టు 14-15 రోజుల అద్భుతమైన దృశ్యాలను వివరించారు. ఆగస్టు 14 సూర్యాస్తమయం సమయానికి సైనిక కంటోన్మెంట్లు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, ప్రైవేట్ భవనాలు తదితర ప్రాంతాల్లో ఎగురుతున్న యూనియన్ జాక్లను తొలగించడం ప్రారంభమైంది. మరుసటి రోజు వాటి స్థానంలో భారత త్రివర్ణ పతాకం ఎగరాల్సి ఉంది.
సైకిళ్ల నుంచి ఏనుగుల వరకు.. ఢిల్లీ అంతా సంబరమే
ఆగస్టు 14 ఉదయం నుంచే దేశవ్యాప్తంగా నగరాలు, గ్రామాల్లో సంబరాలు మొదలయ్యాయి. ఢిల్లీ ప్రజలు ఇళ్ల నుంచి బయటకు వచ్చారు. సైకిళ్లు, కార్లు, బస్సులు, రిక్షాలు, గుర్రపు బగ్గీలు, ఎద్దుల బండ్లతో పాటు ఏనుగులు, గుర్రాలపై కూడా ప్రజలు నగర కేంద్రం వైపు తరలివచ్చారు. ప్రజలు నృత్యాలు చేస్తూ, పాటలు పాడుతూ, ఒకరినొకరు అభినందించుకున్నారు. దేశభక్తి గీతాలు ఎక్కడ చూసినా వినిపించాయి. పురుషులు కొత్త తలపాగాలు ధరించగా, మహిళలు కొత్త చీరలు ధరించారు. చిన్నారులు తమ తల్లిదండ్రుల భుజాలపై కూర్చుని ఆ దృశ్యాలను ఆసక్తిగా చూశారు.
‘బ్రిటిష్ వాళ్లు వెళ్లిపోతున్నారు.. మనకు స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది’
గ్రామాల నుంచి వచ్చిన కొందరికి నగరంలో ఇంత పెద్ద హడావుడి ఎందుకు జరుగుతుందో అర్థం కాలేదు. వారిని చూసిన ప్రజలు.. “మీకు తెలియదా? బ్రిటిష్ వాళ్లు వెళ్లిపోతున్నారు. నెహ్రూజీ జాతీయ జెండాను ఎగురవేస్తారు. మనకు స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది” అంటూ చెప్పేవారు. ఆ మాటల్లోనే అప్పటి సామాన్య ప్రజలకు స్వాతంత్ర్యం అంటే ఏమిటో అర్థమవుతుంది.
గ్రామీణ భారతానికి స్వాతంత్య్రం అంటే.. కొత్త ఆశ
స్వాతంత్ర్యం అనే భావనను గ్రామీణ ప్రజలు తమదైన రీతిలో అర్థం చేసుకున్నారు. బ్రిటిష్ పాలన ముగిసిన తర్వాత తమ జీవితాల్లో సౌభాగ్యం వస్తుందని వారు ఆశించారు. ఇక ఎక్కువ పశువులు ఉంటాయని, పొలాల్లో ఎక్కువ పంటలు పండుతాయని, రాకపోకలపై ఆంక్షలు ఉండవని, పశువులు ఎక్కువ పాలు ఇస్తాయని కూడా కొందరు తమ కుటుంబాలతో చెప్పుకున్నారని ‘ఫ్రీడమ్ ఎట్ మిడ్నైట్’లో వివరించారు. వారి ఆలోచనలు అప్పటి భారతీయ సమాజం స్వాతంత్ర్యాన్ని ఎంత అమాయకమైన ఆశలతో స్వాగతించిందో తెలియజేస్తాయి. స్వాతంత్ర్యం అంటే కేవలం బ్రిటిష్ పాలన ముగియడం మాత్రమే కాదు.. తమ జీవితాలు మెరుగుపడతాయని, తమ పిల్లలకు మంచి భవిష్యత్తు వస్తుందని వారు కలలు కన్నారు.
యూనియన్ జాక్ స్థానంలో ఎక్కడ చూసినా త్రివర్ణమే
ఆగస్టు 15 ఉదయం దేశవ్యాప్తంగా ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సైనిక కంటోన్మెంట్ల నుంచి యూనియన్ జాక్ను తొలగించి భారత త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఎగురవేశారు. ఇంతకుముందు బ్రిటిష్ వైస్రాయ్, ఉన్నతాధికారుల చిత్రాలు, బ్రిటిష్ పాలనకు సంబంధించిన గుర్తులు కనిపించిన అనేక ప్రాంతాల్లో ఇప్పుడు భారత జెండా రెపరెపలాడింది. దేశం తనను తాను కొత్తగా చూసుకోవడం ప్రారంభించిన రోజు అది.
స్వాతంత్య్రపు తొలి ఉదయం.. ఒక తరం కన్న కల
1947 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్ర్యాన్ని అనుభవించిన తరం మనకంటే పూర్తిగా భిన్నమైన భారతదేశాన్ని చూసింది. ఆకలి, పేదరికం, వివక్ష, అవమానం, అణచివేత, ఆంక్షల మధ్య జీవించిన ఆ తరానికి స్వాతంత్ర్యం ఒక గొప్ప విముక్తి. తమ కనీస అవసరాల కోసం కూడా పోరాడాల్సిన పరిస్థితుల్లో ఉన్న ప్రజలకు.. గౌరవం, ఆత్మగౌరవం ఎప్పుడైనా విదేశీ పాలకుల బూట్ల కింద, కొరడా దెబ్బల కింద నలిగిపోయే పరిస్థితి నుంచి బయటపడటం ఒక అద్భుతమైన అనుభూతి. అందుకే స్వాతంత్ర్యపు తొలి ఉదయం వారికి కళ్లు తెరిచి ఒక కొత్త ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టినట్లుగా అనిపించింది. తాము ఎన్నో సంవత్సరాలుగా కలలు కన్న స్వేచ్ఛ నిజంగా తమ చేతుల్లోకి వచ్చిన రోజు అది.
మనం ఇప్పుడు ఏం గుర్తుంచుకోవాలి?
ఈ రోజు మనం స్వేచ్ఛగా త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఎగురవేస్తున్నాం. దేశంలోని ఏ ప్రాంతానికైనా వెళ్లగలుగుతున్నాం. మనకు నచ్చిన విద్యను అభ్యసిస్తున్నాం. మన ప్రతిభతో ఉద్యోగాలు, వ్యాపారాలు చేసుకుంటున్నాం. ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటు వేస్తున్నాం. ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి ప్రజాప్రతినిధులుగా మారగలుగుతున్నాం. ఇవన్నీ మనకు సహజంగా అనిపించవచ్చు. కానీ ఈ స్వేచ్ఛ కోసం ఒక తరం ఎన్నో త్యాగాలు చేసింది. అందుకే ప్రతి ఆగస్టు 15న ఎర్రకోటపై ఎగురుతున్న త్రివర్ణ పతాకాన్ని చూసినప్పుడు.. అది కేవలం ఒక జెండా కాదని గుర్తుంచుకోవాలి. దాని వెనుక కోట్లాది ప్రజల పోరాటం, త్యాగం, కన్నీళ్లు, ఆశలు, కలలు ఉన్నాయని గుర్తు చేసుకోవాలి. 1947 ఆగస్టు 15న ఢిల్లీలోని ఆ లక్షలాది మంది ప్రజలకు స్వాతంత్ర్యం ఒక కొత్త దేశం ఆవిర్భావం మాత్రమే కాదు.. తమ జీవితాలను తామే రాసుకునే హక్కు లభించిన తొలి ఉదయం. అదే స్వాతంత్ర్యపు తొలి ఉదయం ప్రత్యేకత.