Cardiac Arrest: సినీ దిగ్గజం నానా పటేకర్ నిన్న ఉదయాన్నే కన్నుమూసిన విషయం తెలిసిందే. ‘కార్డియాక్ అరెస్ట్’ రావడంతో 75 ఏళ్ల వయసులో తుదిశ్వాస విడిచారు. అసలు ఈ కార్డియాక్ అరెస్ట్ అనేది ఎంత ప్రమాదకరమైనదంటే.. వెంటనే సరైన చికిత్స అందకపోతే మనిషి బతికే అవకాశాలు దాదాపు శూన్యం. ఎంతో ఆరోగ్యంగా, నవ్వుతూ తుళ్లుతూ ఉండే వ్యక్తి కూడా క్షణాల్లో కుప్పకూలిపోవడం, నాడి ఆగిపోవడం, కళ్లు మూతలు పడటం, శ్వాస అందకపోవడం వంటివి కార్డియాక్ అరెస్ట్ ప్రధాన లక్షణాలు. వీటిని అస్సలు తేలికగా తీసుకోకూడదు. ఇది గుండెపోటు (హార్ట్ ఎటాక్) కంటే చాలా భయంకరమైనది, ప్రాణాంతకమైనది. కార్డియాక్ అరెస్ట్ అయినప్పుడు గుండెలోని ఎలక్ట్రికల్ వ్యవస్థ పనిచేయడం ఆగిపోతుంది. దాంతో గుండె కొట్టుకోవడం ఒక్కసారిగా నిలిచిపోయి, మెదడుతో పాటు మిగతా అవయవాలకు రక్తం సరఫరా కావడం ఆగిపోతుంది. మన దేశంలో జరిగే మొత్తం మరణాల్లో దాదాపు 10 శాతం మరణాలు ఈ సడన్ కార్డియాక్ అరెస్ట్ వల్లే జరుగుతున్నాయని, గుండె సంబంధిత మరణాల్లో సగం దీని వల్లేనని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.
హాస్పిటల్ బయట ఎవరికైనా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వస్తే వారు బతికే అవకాశం కేవలం 8 నుండి 10 శాతం మాత్రమే ఉంటుంది. సమయం గడిచే కొద్దీ, అంటే ప్రతి ఒక్క నిమిషానికి బాధితుడు బతికే అవకాశాలు 7 నుంచి 10 శాతం తగ్గిపోతాయి. 10 నిమిషాలు దాటితే మెదడు శాశ్వతంగా పనిచేయడం ఆగిపోతుంది (బ్రెయిన్ డెడ్). ఆ సమయంలో ఏ వైద్య సహాయం అందకపోతే బతికే అవకాశం 1 శాతం కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. కానీ, వెంటనే స్పందించి పక్కనున్న వారు సీపీఆర్ (CPR) ఇస్తే ఆ మనిషి ప్రాణాలు నిలిచే అవకాశం 40 నుంచి 50 శాతానికి పెరుగుతుంది. అందుకే ఇలాంటి అత్యవసర సమయంలో టైమింగ్ చాలా ముఖ్యం. కార్డియాక్ అరెస్ట్ వచ్చిన 1-2 నిమిషాల్లోనే సరైన పద్ధతిలో సీపీఆర్ ఇస్తే బాధితుడు కోలుకునే అవకాశాలు 40 నుంచి 50 శాతానికి పెరుగుతాయి. అదే హార్ట్ ఎటాక్ కేసుల్లో అయితే ఈ సర్వైవల్ రేట్ 60 నుంచి 90 శాతం వరకు ఉంటుంది. ఒకవేళ సీపీఆర్‌తో పాటు 3-5 నిమిషాల్లో ఏఈడీ (AED – ఆటోమేటెడ్ ఎక్స్‌టర్నల్ డిఫిబ్రిలేటర్) మిషన్ ద్వారా షాక్ ఇవ్వగలిగితే బతికే అవకాశాలు ఏకంగా 50 నుంచి 70 శాతానికి చేరుకుంటాయి. ఏఈడీ అంటే గుండె కొట్టుకోవడాన్ని మళ్లీ సాధారణ స్థితికి తెచ్చే ఎలక్ట్రికల్ మిషన్.
మీ కళ్ల ముందే ఎవరైనా సడన్‌గా కిందపడిపోతే వెంటనే ఏం చేయాలో తెలిసుండటం చాలా అవసరం. ముందుగా వారి భుజాలు తట్టి ‘మీరు బాగున్నారా?’ అని గట్టిగా అడగండి. వారి నుంచి ఎలాంటి స్పందనా లేకపోయినా, శ్వాస ఆడకపోయినా లేదా విచిత్రంగా మూలుగుతున్నట్లు శ్వాస తీసుకుంటున్నా అది కార్డియాక్ అరెస్ట్ అని గ్రహించాలి. వెంటనే మీ చేతులతో సీపీఆర్ ఇవ్వడం ప్రారంభించాలి. అదే సమయంలో పక్కనున్న ఎవరినైనా అంబులెన్స్‌కు ఫోన్ చేయమని, వీలైతే దగ్గరలో ఉన్న ఏఈడీ మిషన్‌ను తీసుకురమ్మని చెప్పాలి. ఈ సీపీఆర్ (హ్యాండ్స్-ఓన్లీ సీపీఆర్) ఎలా ఇవ్వాలంటే.. మొదట బాధితుడిని నేలపై లేదా గట్టిగా ఉండే సమాంతర ఉపరితలంపై తిన్నగా పడుకోబెట్టాలి. మీ ఒక అరచేతిని బాధితుడి ఛాతీకి సరిగ్గా మధ్యలో ఉంచి, రెండో అరచేతిని దానిపై పెట్టి వేళ్లను ఒకదానిలో ఒకటి లాక్ చేసుకోవాలి. చేతి మోచేతులను అస్సలు వంచకుండా నిటారుగా ఉంచి, మీ శరీర బరువుతో ఛాతీని 2 నుండి 2.5 అంగుళాల లోతుకు గట్టిగా నొక్కాలి. ఇలా నిమిషానికి 100 నుంచి 120 సార్లు నొక్కే వేగంతో చేస్తూనే ఉండాలి. అంబులెన్స్ లేదా డాక్టర్లు వచ్చే వరకు, లేదా ఆ వ్యక్తికి మళ్లీ శ్వాస వచ్చి కదలికలు మొదలయ్యే వరకు ఆగకుండా సీపీఆర్ ఇస్తూనే ఉండాలి. ఈ ఒక్క చిన్న జాగ్రత్త ప్రాణాపాయంలో ఉన్న ఒక మనిషిని తిరిగి బతికించగలదు.