Blood Donation: మనం చేసే రక్తదానం అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఉన్న ఎంతో మంది ప్రాణాలను కాపాడటంలో సహాయపడుతుంది. ప్రమాదాలు, శస్త్రచికిత్సలు, ప్రసవ సమయంలో రక్తస్రావం, తీవ్రమైన అనారోగ్యాలు వంటి అనేక సందర్భాల్లో రక్తం అవసరం అవుతుంది. అయితే ప్రతి ఒక్కరూ రక్తదానం చేయడానికి అర్హులు కాదు. కొన్ని ఆరోగ్య పరిస్థితుల్లో తాత్కాలికంగా రక్తదానం చేయకూడదు. మరికొన్ని సందర్భాల్లో దీర్ఘకాలం లేదా శాశ్వతంగా రక్తదానానికి దూరంగా ఉండాల్సి రావచ్చు. అందుకే రక్తదానం చేయాలనే ఆసక్తి మాత్రమే కాకుండా.. మన ఆరోగ్య పరిస్థితి గురించి రక్తదానం చేసే కేంద్రంలోని వైద్య సిబ్బందికి సరైన సమాచారం అందించడం కూడా చాలా ముఖ్యం.
ఎవరు రక్తదానం చేయవచ్చు?
భారత్లో సాధారణంగా రక్తదానం చేయాలంటే వ్యక్తి వయసు 18 నుంచి 65 సంవత్సరాల మధ్య ఉండాలి. తొలిసారి రక్తదానం చేసే వ్యక్తి వయసు 60 సంవత్సరాలకు మించకూడదు. రెగ్యులర్గా రక్తదానం చేసేవారికి గరిష్ఠ వయసు 65 సంవత్సరాలుగా ఉంటుంది. రక్తదాత బరువు కనీసం 45 కిలోల ఉండాలి. 350 మి.లీ. రక్తదానం చేయడానికి కనీసం 45 కిలోల బరువు అవసరం కాగా.. 450 మి.లీ. రక్తదానం కోసం సాధారణంగా 55 కిలోల కంటే ఎక్కువ బరువు ఉండాలి.
రక్తదానం చేసే ముందు హీమోగ్లోబిన్, రక్తపోటు, పల్స్, శరీర ఉష్ణోగ్రతతో పాటు ఇతర ఆరోగ్య ప్రమాణాలను వైద్య సిబ్బంది పరిశీలిస్తారు. 2025లో అమల్లో ఉన్న రక్తదాతల ఎంపిక మార్గదర్శకాల ప్రకారం పురుషులు సాధారణంగా 90 రోజుల విరామంతో, మహిళలు 120 రోజుల విరామంతో మరోసారి పూర్తి రక్తాన్ని దానం చేయవచ్చు. అయితే తుది అర్హతను రక్తదాన కేంద్రంలోని వైద్య పరీక్షల తర్వాతే నిర్ణయిస్తారు.
అనారోగ్యం లేదా ఇన్ఫెక్షన్:
జ్వరం, ఫ్లూ, వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్ లేదా ఇతర క్రియాశీల ఇన్ఫెక్షన్తో బాధపడుతున్న సమయంలో రక్తదానం చేయకూడదు. పూర్తిగా కోలుకున్న తర్వాతే రక్తదానం చేయడం మంచిది. ఇటీవల ఏదైనా అనారోగ్యానికి గురైనట్లయితే.. రక్తదానం చేసే ముందు వైద్య సిబ్బందికి తప్పనిసరిగా సమాచారం ఇవ్వాలి.
తక్కువ బరువు:
రక్తదానానికి కనీస బరువు ప్రమాణం ఉంటుంది. బరువు తక్కువగా ఉన్న వ్యక్తి నుంచి రక్తం తీసుకోవడం వల్ల దాత ఆరోగ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. అందుకే రక్తదానం చేసే ముందు బరువును కూడా పరీక్షిస్తారు.
గర్భిణీలు:
గర్భధారణ సమయంలో మహిళలు రక్తదానం చేయకూడదు. ఈ సమయంలో తల్లి, గర్భంలోని శిశువు ఇద్దరికీ తగినంత పోషకాలు, రక్త సరఫరా అవసరం ఉంటుంది. ప్రసవం తర్వాత కూడా వెంటనే రక్తదానం ప్రారంభించకూడదు. తిరిగి ఎప్పుడు రక్తదానం చేయవచ్చనే విషయం మహిళ ఆరోగ్యం, కోలుకునే పరిస్థితి, స్థానిక రక్తదాన నిబంధనల ఆధారంగా నిర్ణయిస్తారు.
శస్త్రచికిత్స చేయించుకున్నవారు:
ఇటీవల పెద్ద శస్త్రచికిత్స చేయించుకున్నట్లయితే వెంటనే రక్తదానం చేయకూడదు. శరీరం పూర్తిగా కోలుకోవడానికి కొంత సమయం అవసరం. శస్త్రచికిత్స రకం, కోలుకునే విధానం ఆధారంగా రక్తదానం చేయడానికి అవసరమైన నిరీక్షణ కాలం మారవచ్చు.
టాటూ వేయించుకున్నవారు:
టాటూ లేదా పియర్సింగ్ సమయంలో పరిశుభ్రత, ఇన్ఫెక్షన్ నియంత్రణ నిబంధనలు సరిగ్గా పాటించకపోతే రక్తం ద్వారా వ్యాపించే కొన్ని ఇన్ఫెక్షన్ల ప్రమాదం ఉండవచ్చు. అందువల్ల కొన్ని పరిస్థితుల్లో టాటూ లేదా పియర్సింగ్ తర్వాత నిర్దిష్ట కాలం వరకు రక్తదానం వాయిదా వేయాల్సి రావచ్చు.
ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు:
తీవ్రమైన గుండె సంబంధిత వ్యాధులు, కొన్ని రక్త సంబంధిత సమస్యలు లేదా ఇతర తీవ్రమైన అనారోగ్యాలు ఉన్నవారు రక్తదానం చేసే ముందు వైద్యుల సలహా తీసుకోవాలి. రక్తదానం చేయవచ్చా లేదా అనే నిర్ణయం వ్యాధి తీవ్రత, తీసుకుంటున్న చికిత్స, ప్రస్తుత ఆరోగ్య పరిస్థితిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
మందులు వాడుతున్నవారు:
ప్రతి మందు రక్తదానానికి అడ్డంకి కాదు. అయితే కొన్ని మందులు వాడుతున్న సమయంలో నిర్ణీత కాలం పాటు రక్తదానం వాయిదా వేయాల్సి రావచ్చు. మీరు క్రమం తప్పకుండా ఏదైనా మందులు తీసుకుంటున్నట్లయితే.. రక్తదానం చేసే ముందు వాటి పేర్లు, ఎంతకాలంగా వాడుతున్నారనే వివరాలను వైద్య సిబ్బందికి తెలియజేయాలి.
రక్తహీనత లేదా తక్కువ హీమోగ్లోబిన్:
రక్తదానం చేసే ముందు హీమోగ్లోబిన్ స్థాయిని పరీక్షిస్తారు. నిర్దేశిత స్థాయి కంటే హీమోగ్లోబిన్ తక్కువగా ఉంటే రక్తదానం చేయడానికి అనుమతించరు. తక్కువ హీమోగ్లోబిన్ ఉన్నవారు ముందుగా దానికి కారణాన్ని గుర్తించి, అవసరమైన వైద్య సలహా, చికిత్స తీసుకోవాలి.
రక్తదానం చేస్తే సమస్యలా.?
నిజానికి చాలామందికి రక్తదానం గురించి పెద్దగా అవగాహన లేదు. అవగాహన లేనివారు రక్తదానం చేస్తే శరీరంలో ఏవో మార్పులు జరుగుతాయి అపోహ ఉంది. అయితే, రక్తదానం చేయడం వల్ల శరీరంలో ఉన్న పాత రక్తం బయటకు వెళ్లి కొత్త రక్తం రావడానికి సహాయపడుతుంది. కాబట్టి రక్తదానం చేయాలనుకున్నవారు ఎలాంటి అపోహలు లేకుండా పైన తెలిపిన సూచనలు మేరకు రక్తదానం చేయవచ్చు.