సముద్ర మట్టానికి సరిగ్గా 5,200 మీటర్ల ఎత్తు… మానవ సంచారం లేని మంచు శిఖరాలు… కంటికి కనిపించని ఆ ఎత్తులో ఒక్కసారిగా ఒక భారీ పర్వత భాగమే కుప్పకూలింది. చూస్తుండగానే 1.2 కిలోమీటర్ల లోతులోకి ఆ మంచు పెళ్లలు విరుచుకుపడ్డాయి. ఆ తర్వాత కొన్ని నిమిషాల్లోనే నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దులోని నదీ పరీవాక ప్రాంతాన్ని సర్వనాశనం చేస్తూ ఒక రాక్షస ప్రవాహం దూసుకొచ్చింది. అది సాధారణ వరద నీరు కాదు… పెద్ద పెద్ద బండరాళ్లు, చెట్లు, బురదతో కూడిన ‘లిక్విడ్ కాంక్రీట్’. సాధారణ భూకంపం అనుకున్న ఈ విలయం వెనుక అసలు నిజాలు ఇప్పుడు ఉపగ్రహ చిత్రాల ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చాయి. హిమాలయాల గుండెల్లో దాగి ఉన్న ఆ పెను ముప్పు మిస్టరీ ఏంటి?
నేపాల్ ఆకస్మిక వరదలకు దారి తీసిన ప్రధాన కారణాన్ని శాస్త్రవేత్తలు ఇప్పుడు రీకన్స్ట్రక్ట్ చేశారు.
కెనడాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాల్గరీ జియోమార్ఫాలజిస్ట్ డేనియల్ షుగర్ ప్లానెట్ ల్యాబ్స్ చిత్రాల ద్వారా విశ్లేషణ చేశారు. దాదాపు 200 చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న హిమానీనదం ఒక్కసారిగా విరిగిపడింది. ఈ గ్లేసియర్లో దాదాపు మూడింట రెండు వంతులు ప్రధాన భాగం నుంచి తెగిపోయింది. ఇది 1.2 కిలోమీటర్ల నిలువు లోతులో ఉన్న లేండే ఖోలా నదీ పరివాహక ప్రాంతంలోకి పడింది. ఇంత భారీ ఎత్తు నుంచి పడటంతో గ్రావిటేషనల్ ఎనర్జీ తీవ్రమైన గతిశక్తిగా మారింది. పడిన మంచు ముక్కలుముక్కలైంది. ఇది కేవలం ఐస్ ఫాల్గా ఆగకుండా మార్గమధ్యంలోని కొండచరియలు, బండరాళ్లు, మట్టిని కలుపుకుని అతి భారీ ‘డెబ్రిస్ ఫ్లో’గా రూపాంతరం చెందిందని న్యూజిలాండ్ ఎర్త్ సైన్సెస్ ప్రిన్సిపల్ సైంటిస్ట్ సైమన్ కాక్స్ విశ్లేషించారు.
అంతరిక్షం నుంచి ఇస్రోకు చెందిన నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ సేకరించిన డేటా దీని తీవ్రతను స్పష్టంగా నిరూపించింది. ఆగస్టు 24న తీసిన సెంటినెల్-2 శాటిలైట్ చిత్రంలో ఈ హిమానీనదం ఎంతో దృఢంగా, చెక్కుచెదరకుండా కనిపించింది. కానీ, విపత్తు తర్వాత ఆగస్టు 26న తీసిన ల్యాండ్శాట్-9 ఇమేజ్ను పరిశీలిస్తే… గ్లేసియర్ మూడింట రెండు వంతులు తెగిపోయింది. ఒక భారీ గాయంలాంటి గుర్రం డెక్క ఆకారపు మచ్చ మిగిలింది. మొదట ఈ విపత్తు ఏదైనా భూకంపం వల్ల జరిగిందని భావించారు. అయితే సీస్మిక్ పరికరాల్లో రికార్డైన కంపనాలు భూకంపం వల్ల కాదని, ఆకాశం నుంచి పడ్డ గ్లేసియర్ ప్రభావంతోనే భూమి కంపించిందని స్పష్టమైంది.
నదిలోకి దూసుకొచ్చిన ఈ మంచు, రాళ్ల మిశ్రమం ప్రవాహ రూపాన్నే పూర్తిగా మార్చేసింది.
టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన హైడ్రాలజిస్ట్ హతీమ్ షరీఫ్ దీనిని ‘లిక్విడ్ కాంక్రీట్’తో పోల్చారు. నీటి ప్రవాహమైతే అడ్డంకులను దాటుకుని వెళ్తుంది, కానీ సిమెంట్ కాంక్రీట్ లాంటి చిక్కటి బురద, రాళ్ల మిశ్రమం దారిలో ఉన్న వంతెనలు, భవనాలు, భారీ వాహనాలను పిండి చేస్తూ లాక్కెళ్లిపోతుంది. లేండే ఖోలా నదిని ఈ శిథిలాలు కాసేపు సహజ ఆనకట్టలా అడ్డుకోవడంతో వెనుక భారీగా నీరు చేరింది. ఆ ఆనకట్ట ఒక్కసారిగా తెగిపోవడంతో దిగువన ఉన్న భోటే కోశి-త్రిశూలి కారిడార్లోని ఆవాసాలు క్షణాల వ్యవధిలోనే నేలమట్టమయ్యాయి.
చారిత్రకంగా చూస్తే హిమాలయ పర్వత శ్రేణులు ఇలాంటి పెను విపత్తులకు నిలయంగా మారుతున్నాయి. 2021లో ఉత్తరాఖండ్లోని చమోలి జిల్లాలో సరిగ్గా ఇలాగే జరిగింది. రొంతి పీక్ నుంచి గ్లేసియర్, కొండచరియలు విరిగిపడి రిషిగంగ నదిలో విలయం సృష్టించాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ కారణంగా హిమాలయాల్లోని గ్లేసియర్లు నిలకడ కోల్పోవడం, లోపలి నుంచి కరిగిపోవడం వల్ల ఈ క్యాస్కేడింగ్ ప్రమాదాలు పెరుగుతున్నాయి. పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతల ప్రభావం కేవలం నీటి ప్రవాహాలకే పరిమితం కాకుండా, సుదూర ఎత్తుల్లో ఉన్న కొండల పటిష్టతనే దెబ్బతీస్తోంది.
నేపాల్లో సంభవించిన ఈ ఘోరం కేవలం ఒక నది పొంగి పొర్లడం కాదు.. ప్రకృతిలో జరుగుతున్న అసమతుల్యతకు, మానవాళికి హిమాలయాలు పంపుతున్న ఒక ప్రమాద హెచ్చరిక. 5 వేల మీటర్ల ఎత్తున ప్రారంభమైన ఒక చిన్న హిమపాతం, చైన్ రియాక్షన్తో దిగువనున్న నాగరికతను ఎలా తుడిచిపెట్టగలదో ఈ ఘటన కళ్లకు కట్టింది. శాటిలైట్ మానిటరింగ్, ఎర్లీ వార్నింగ్ వ్యవస్థలను మరింత పటిష్టం చేసుకోకపోతే, ఆకాశమంత ఎత్తున పొంచి ఉన్న ఇలాంటి ముప్పులను ముందుగానే పసిగట్టడం అసాధ్యం.
:- CLN RAJU (EDITOR – NTV DIGITAL)