Ganesh Nimarjan: వినాయక చవితి వచ్చిందంటే చాలు.. ప్రతి ఇంట్లోనూ పండుగ సందడి మొదలవుతుంది. గణనాథుడిని ఇంటికి తీసుకొచ్చి భక్తిశ్రద్ధలతో పూజలు చేసి, చివర్లో నిమజ్జనం చేయడం మన సంప్రదాయంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. కానీ మనం ఎంతో పవిత్రంగా భావించే ఈ ఆచారానికి ప్రకృతి ఇప్పుడు ఒక చేదు వాస్తవాన్ని చూపిస్తోంది. ఒకప్పుడు నీటితో కళకళలాడిన నదులు, చెరువులు ఎండిపోతున్న పరిస్థితుల్లో గణేశుడి నిమజ్జనం ఎలా చేయాలి? పండుగను జరుపుకోవడంతో పాటు మన చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతిని ఎలా కాపాడుకోవాలి? ఈ ప్రశ్నలు ఇప్పుడు ప్రతి ఒక్కరూ ఆలోచించాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఒకప్పుడు జీవంతో ఉప్పొంగిన నదులు ఇప్పుడు కరువు పరిస్థితుల కారణంగా పూర్తిగా ఎండిపోయాయి. దీంతో ప్రజలకు గణేశ విగ్రహాల నిమజ్జనం కూడా ఇబ్బందిగా మారింది. ఏ నదిలో చూసినా ఒక్క చుక్క నీరు కూడా లేకపోవడంతో, విగ్రహాలను ఎండిపోయిన నదుల్లోనే ఉంచాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఒక పండుగ ఆచారం ఇలాంటి దృశ్యానికి దారితీయడం భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచించాల్సిన అవసరాన్ని కూడా గుర్తు చేస్తోంది.
వాతావరణ మార్పులకు ఎవరు కారణం అనే చర్చ పెద్దదే. కానీ పండుగలను పర్యావరణానికి అనుకూలంగా నిర్వహించాల్సిన అవసరం ఉందా అనే విషయంలో మాత్రం ఇక సందేహాలకు తావు లేదు. మన సంప్రదాయాలను వదులుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. వాటిని నిర్వహించే విధానంలోనే చిన్న చిన్న మార్పులు చేసుకుంటే సరిపోతుంది. ముఖ్యంగా గణేశ విగ్రహాల తయారీలో ఉపయోగించే పదార్థాల విషయంలో జాగ్రత్త వహించడం ద్వారా ప్రకృతిపై పడే ప్రభావాన్ని తగ్గించవచ్చు.
షాడూ మట్టి, ఎర్రమట్టి వంటి సహజమైన బంకమట్టితో తయారు చేసిన విగ్రహాలను ఎంచుకోవడం సులభమైన మార్గాల్లో ఒకటి. కాల్చని సహజ మట్టితో చేసిన విగ్రహాలు నీటిలో సులభంగా కరిగిపోతాయి. అంతేకాదు కొన్ని విగ్రహాల్లో మొక్కల విత్తనాలను పొందుపరిచే విధానం కూడా అందుబాటులోకి వచ్చింది. నిమజ్జనం తర్వాత ఆ మట్టిని మొక్కలు పెంచేందుకు ఉపయోగించవచ్చు. అంటే పూజించిన వినాయకుడి విగ్రహం చివరికి ఒక మొక్కగా కళకళలాడుతూ మన ముందే కనిపిస్తుంది.
పేపర్ మాషేతో తయారయ్యే విగ్రహాలు కూడా మరో ప్రత్యామ్నాయం. వీటిని ఉపయోగించడం వల్ల పండుగ అందం తగ్గదు. పైగా మన వేడుకల వల్ల నీరు, నేలపై పడే కాలుష్య ప్రభావాన్ని తగ్గించే అవకాశం ఉంటుంది. విగ్రహాన్ని కొనుగోలు చేసేటప్పుడు దాని పరిమాణం, తయారీలో ఉపయోగించిన పదార్థాలు, రంగులు వంటి విషయాలను ఒకసారి తెలుసుకోవడం కూడా ఉపయోగకరమే.
నిమజ్జనం కోసం తప్పనిసరిగా నది లేదా చెరువుకే వెళ్లాల్సిన అవసరం కూడా లేదు. ఇంట్లోనే ఒక పెద్ద బకెట్ లేదా తొట్టిలో విగ్రహాన్ని నిమజ్జనం చేయవచ్చు. తర్వాత మిగిలిన మట్టిని వృథా చేయకుండా ఇంటి తోటలోని మొక్కలకు ఉపయోగించుకోవచ్చు. ముఖ్యంగా చిన్న విగ్రహాలను ఇంట్లోనే నిమజ్జనం చేయడం వల్ల పెద్ద నీటి వనరులపై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది. అదే సమయంలో పిల్లలకు కూడా పండుగతో పాటు పర్యావరణ బాధ్యత గురించి చెప్పే మంచి అవకాశం లభిస్తుంది.
వినాయకుడిని పూజించడం మన విశ్వాసం. ప్రకృతిని కాపాడటం కూడా మన బాధ్యత. ఈ రెండింటిలో ఏదో ఒకదాన్ని ఎంచుకోవాల్సిన పరిస్థితి లేదు. పర్యావరణ అనుకూల విగ్రహాన్ని ఎంచుకోవడం ద్వారా భక్తిని కొనసాగిస్తూనే ప్రకృతికి గౌరవం చూపించవచ్చు. నదులు ఎండిపోతున్న దృశ్యాలు మనకు ఒక హెచ్చరికలా కనిపిస్తున్న ఈ సమయంలో, మన పండుగలను ప్రకృతికి భారంగా కాకుండా ప్రకృతితో కలిసి జరుపుకోవడమే అసలైన మార్పు.