India’s Nuclear Arsenal: భారత్ అణ్వాయుధ సామర్థ్యంపై తాజాగా ఒక కీలక నివేదిక వెలుగులోకి వచ్చింది. అమెరికాకు చెందిన Federation of American Scientists (FAS) అంచనా ప్రకారం.. భారత్ వద్ద సుమారు 190 అణు వార్హెడ్లు ఉండవచ్చని నివేదిక పేర్కొంది. ఇందులో ఇప్పటికే ఉన్న ఆపరేషనల్ లాంచర్ల కోసం 160కి పైగా వార్హెడ్లు ఉండగా, అభివృద్ధిలో ఉన్న కొత్త క్షిపణుల కోసం అదనపు వార్హెడ్లు కూడా ఉన్నట్లు అంచనా వేసింది. ఈ వివరాలను FAS న్యూక్లియర్ ఇన్ఫర్మేషన్ ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్ హాన్స్ క్రిస్టెన్సన్ రూపొందించిన India’s Nuclear Weapons 2026 విశ్లేషణలో వెల్లడించారు.
భారత్ వద్ద ఎన్ని అణు వార్హెడ్లు?
FAS అంచనా ప్రకారం భారత్ సుమారు 190 అణు వార్హెడ్లను తయారు చేసి ఉండవచ్చని నివేదిక పేర్కొంది. ఇందులో ఆపరేషనల్ లాంచర్ల కోసం 160కి పైగా వార్హెడ్లు, అభివృద్ధిలో ఉన్న కొత్త క్షిపణుల కోసం అదనపు వార్హెడ్లు. మొత్తం అంచనా నిల్వ 190 వరకు ఉన్నట్లు నివేదికలో పేర్కొన్నారు. అయితే ఇవి భారత ప్రభుత్వం అధికారికంగా వెల్లడించిన సంఖ్యలు కావు. ఓపెన్ సోర్స్ సమాచారం, ప్రభుత్వ డేటా, వాణిజ్య ఉపగ్రహ చిత్రాలను విశ్లేషించడం ద్వారా FAS ఈ అంచనాలను రూపొందించింది.
అణ్వాయుధ సామర్థ్యాన్ని భారత్ ఆధునీకరిస్తోంది
భారత్ తన అణ్వాయుధ వ్యవస్థలను ఆధునీకరించే ప్రక్రియను కొనసాగిస్తోందని FAS నివేదిక తెలిపింది. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో కొన్ని కొత్త ఆయుధ వ్యవస్థలు అందుబాటులోకి వచ్చినట్లు, మరికొన్ని వ్యవస్థలు అభివృద్ధి దశలో ఉన్నట్లు పేర్కొంది. ఇవి ప్రస్తుతం భారత్ వద్ద ఉన్న అణు సామర్థ్యం కలిగిన విమానాలు, భూ ఆధారిత క్షిపణి వ్యవస్థలు, సముద్ర ఆధారిత వ్యవస్థలకు ప్రత్యామ్నాయంగా లేదా వాటితో కలసి పనిచేసే అవకాశం ఉందని నివేదిక విశ్లేషించింది.
225 వార్హెడ్లకు సరిపడే ప్లూటోనియం?
FAS నివేదిక ప్రకారం.. 2026 ప్రారంభం నాటికి భారత్ సుమారు 730 కిలోల ఆయుధ స్థాయి ప్లూటోనియం ఉత్పత్తి చేసి ఉండవచ్చని International Panel on Fissile Materials అంచనా వేసింది. ఒక్కో వార్హెడ్కు సుమారు నాలుగు కిలోల ప్లూటోనియం అవసరమవుతుందని ఒక సైద్ధాంతిక అంచనాను తీసుకుంటే, ఈ పరిమాణం సుమారు 140 నుంచి 225 వార్హెడ్ల తయారీకి సరిపోవచ్చని నివేదిక పేర్కొంది. అయితే ఇందులో అనేక అనిశ్చితులు ఉన్నాయని FAS స్పష్టం చేసింది. భారత్ ఏ రకమైన వార్హెడ్ డిజైన్లను అభివృద్ధి చేసింది, అందుబాటులో ఉన్న ప్లూటోనియంలో ఎంత మొత్తాన్ని ఆయుధాల తయారీకి ఉపయోగించింది వంటి అంశాలు బహిరంగంగా పూర్తిగా తెలియవు.
మొత్తం ప్లూటోనియంను ఆయుధాల తయారీకి ఉపయోగించకపోవచ్చు
భారత్ ఉత్పత్తి చేసిన మొత్తం ప్లూటోనియంను అణు వార్హెడ్ల తయారీలో ఉపయోగించి ఉండకపోవచ్చని FAS అంచనా వేసింది. కొంత ప్లూటోనియంను భవిష్యత్ అవసరాల కోసం రిజర్వ్లో ఉంచి ఉండే అవకాశం ఉందని పేర్కొంది. అందువల్ల ప్లూటోనియం ఉత్పత్తి ఆధారంగా మాత్రమే భారత్ వద్ద ఉన్న వాస్తవ అణు వార్హెడ్ల సంఖ్యను ఖచ్చితంగా నిర్ధారించడం సాధ్యం కాదని నివేదిక సూచించింది.
1998 అణు పరీక్షల తర్వాత భారత్ విధానం
భారత్ 1998లో పోఖ్రాన్-II అణు పరీక్షలు నిర్వహించింది. అనంతరం దేశం ‘నో-ఫస్ట్-యూజ్’ (NFU) విధానాన్ని ప్రకటించింది. అంటే.. భారత్ తనపై ముందుగా అణు దాడి జరగనంత వరకు అణ్వాయుధాలను ముందుగా ఉపయోగించబోమనే విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది. భారత ప్రభుత్వం ఇటీవల కూడా దేశం విశ్వసనీయమైన కనీస నిరోధక సామర్థ్యం (Credible Minimum Deterrence), నో-ఫస్ట్-యూజ్ విధానానికి కట్టుబడి ఉందని పార్లమెంట్కు తెలిపింది.
అణు ఆయుధాల సంఖ్య ఎందుకు ఖచ్చితంగా తెలియదు?
అణు ఆయుధాల నిల్వను బయట నుంచి ఖచ్చితంగా లెక్కించడం చాలా కష్టం. దీనికి ప్రధాన కారణాలు:
ఆయుధాల సంఖ్యను దేశాలు సాధారణంగా బహిరంగంగా ప్రకటించవు.
ప్లూటోనియం నిల్వలో ఎంత భాగం ఆయుధాల తయారీకి ఉపయోగించారో స్పష్టంగా తెలియదు.
ఒక్కో వార్హెడ్లో ఉపయోగించే ప్లూటోనియం పరిమాణం డిజైన్పై ఆధారపడి మారవచ్చు.
పనిచేస్తున్న లాంచర్లు, అభివృద్ధిలో ఉన్న క్షిపణుల సంఖ్య కూడా అంచనాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.
ఉపగ్రహ చిత్రాలు, ఓపెన్ సోర్స్ సమాచారం ఆధారంగా చేసే అంచనాల్లో సహజంగానే కొంత అనిశ్చితి ఉంటుంది.
భారత్ అణు ఆయుధాల భవిష్యత్తుపై FAS అంచనా
భారత్ కొత్త అణు సామర్థ్యం కలిగిన ఆయుధ వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేస్తుండటంతో భవిష్యత్తులో దేశ అణు వార్హెడ్ నిల్వ పెరిగే అవకాశం ఉందని FAS పేర్కొంది. అయితే ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా 190 వార్హెడ్లు అనేది ఒక అంచనా మాత్రమే, అధికారికంగా ధృవీకరించిన సంఖ్య కాదనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి.