స్పేస్ఎక్స్కు చెందిన ఫాల్కన్-9 రాకెట్లో ఉపయోగించిన ఓ ఎగువ దశ భాగం చంద్రుడిని ఢీకొట్టినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. చంద్రుడిపై ఉన్న ఐన్స్టీన్ క్రేటర్ సమీపంలో భారత కాలమానం ప్రకారం మధ్యాహ్నం 12.05 గంటల సమయంలో ఈ ప్రభావం జరిగి ఉండొచ్చని అంచనా వేస్తున్నారు. అయితే రాకెట్ భాగం చంద్రుడిని ఢీకొట్టిన ఘటనపై ఇంకా అధికారిక ప్రకటన రాలేదు. నిర్ధారించడానికి మరికొన్ని గంటలు పట్టే అవకాశం ఉంది. దాదాపు 4,500 కిలోల బరువున్న ఫాల్కన్-9 రాకెట్ ఎగువ దశ భాగం.. బ్లూ ఘోస్ట్ మిషన్ను ప్రయోగించిన తర్వాత గత 19 నెలలుగా అంతరిక్షంలో ప్రయాణిస్తోంది. ఈ రాకెట్ భాగం చంద్రుడిని ఢీకొట్టే మార్గంలో ఉన్నట్లు శాస్త్రవేత్తలు ముందుగానే గుర్తించారు. దీని గమనాన్ని సెకన్ల స్థాయి ఖచ్చితత్వంతో, కొన్ని వందల మీటర్ల పరిధిలో ట్రాక్ చేసినట్లు సమాచారం.
చంద్రుడి చుట్టూ తిరుగుతున్న పలు అంతరిక్ష నౌకలు, ఆర్బిటర్లు ఈ ఘటనను పర్యవేక్షిస్తున్నాయి. రాబోయే రోజుల్లో చంద్రుడి ఉపరితలంపై కొత్తగా ఏర్పడిన క్రేటర్ను అవి గుర్తించే అవకాశం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.
చంద్రుడిని ఢీకొట్టింది ఏమిటి?
చంద్రుడిని ఢీకొట్టింది పూర్తి రాకెట్ కాదు. ఫాల్కన్-9 రాకెట్లోని రెండో భాగమైన ఎగువ దశ మాత్రమే చంద్రుడి వైపు ప్రయాణించింది. ఫాల్కన్-9 రాకెట్లోని పునర్వినియోగానికి అనువైన మొదటి దశ విడిపోయిన తర్వాత.. రెండో దశ ఇంజిన్ పనిచేసి ఉపగ్రహాలు, అంతరిక్ష నౌకలను నిర్దేశిత కక్ష్యల్లోకి తీసుకెళ్తుంది. చంద్రుడి వైపు ప్రయాణించిన ఈ రాకెట్ ఎగువ దశ సుమారు 12 మీటర్ల పొడవు, దాదాపు 4,500 కిలోల బరువు కలిగి ఉంది. 2025 జనవరి 15న జరిగిన ప్రయోగంలో ఈ భాగం ఫైర్ఫ్లై ఏరోస్పేస్కు చెందిన బ్లూ ఘోస్ట్-1, ఐస్పేస్కు చెందిన హకుటో-ఆర్ మిషన్-2 ల్యాండర్లను చంద్రుడి వైపు తీసుకెళ్లింది. మిషన్ పూర్తైన తర్వాత ఈ రాకెట్ దశలోని ఇంధనం ఖాళీ అయింది. అనంతరం సూర్యుడి ప్రభావం, చంద్రుడి గురుత్వాకర్షణ శక్తి కారణంగా రాకెట్ భాగం ప్రయాణ మార్గంలో క్రమంగా మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.
మిషన్ పూర్తైన తర్వాత రాకెట్ ఎగువ దశ భూమి, చంద్రుడి మధ్య విస్తృతమైన, స్థిరత్వం లేని కక్ష్యలో తిరుగుతూ ఉంది. నెలలు గడిచే కొద్దీ భూమి, చంద్రుడు, సూర్యుడి గురుత్వాకర్షణ శక్తులు ఈ రాకెట్ భాగం మార్గాన్ని స్వల్పంగా మార్చాయి. సూర్యకాంతి నుంచి వెలువడే స్వల్ప పీడనం కూడా రాకెట్ ప్రయాణ దిశపై ప్రభావం చూపింది. దీనిని సౌర వికిరణ పీడనం అని పిలుస్తారు. ప్రారంభంలో చిన్నగా కనిపించిన ఈ మార్పులు కాలక్రమేణా పెరిగి.. చివరకు రాకెట్ భాగం నేరుగా చంద్రుడిని ఢీకొట్టే పరిస్థితికి దారితీశాయి. ఈ రాకెట్ దశలోని మిగిలిన ఇంధనాన్ని తొలగించి, దానిని సురక్షిత స్థితిలో ఉంచినట్లు స్పేస్ఎక్స్ తెలిపింది. అయితే ఇలాంటి అధిక శక్తి కక్ష్యల్లో ప్రయాణించే రాకెట్ దశలను నియంత్రిత పద్ధతిలో వేరే దిశకు మళ్లించడం లేదా సురక్షితంగా తొలగించడం సాధ్యం కాదని పేర్కొంది.
ఎంత వేగంతో ఢీకొట్టింది?
ఫాల్కన్-9 రాకెట్ ఎగువ దశ గంటకు దాదాపు 8,700 కిలోమీటర్ల వేగంతో చంద్రుడిని ఢీకొట్టినట్లు అంచనా వేస్తున్నారు. ఈ ప్రభావం వల్ల విడుదలైన శక్తి సుమారు మూడు టన్నుల టీఎన్టీ పేలుడు పదార్థానికి సమానంగా ఉండొచ్చని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. చంద్రుడికి వాతావరణం లేకపోవడంతో రాకెట్ వేగాన్ని తగ్గించే గాలి నిరోధం లేదా ఘర్షణ ఉండదు. దీంతో రాకెట్ భాగం దాదాపు పూర్తి వేగంతోనే చంద్రుడి ఉపరితలాన్ని ఢీకొట్టి ఉండొచ్చని అంచనా వేస్తున్నారు. ఈ ప్రభావంతో చంద్రుడి ఉపరితలంపై కొత్తగా ఒక క్రేటర్ ఏర్పడి ఉండొచ్చు. చంద్రుడి ఉపరితలంపై ఉండే సన్నటి ధూళి, రాళ్ల పొరను ‘రెగోలిత్’ అని పిలుస్తారు. రాకెట్ ఢీకొన్న సమయంలో ఈ రెగోలిత్ భారీ పరిమాణంలో పైకి ఎగసి ఉండొచ్చని శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. ఈ ప్రభావం కారణంగా 20 నుంచి 30 మీటర్ల వెడల్పుతో కొత్త క్రేటర్ ఏర్పడే అవకాశం ఉందని అంచనా వేస్తున్నారు. పది లక్షల కిలోలకుపైగా చంద్ర ధూళి, శిథిలాలు ఉపరితలం నుంచి బయటకు ఎగిసిపడి ఉండొచ్చని భావిస్తున్నారు.
సహజంగా చంద్రుడిని ఢీకొట్టే ఉల్కలతో పోలిస్తే.. ఈ రాకెట్ భాగం బరువు, వేగం, ఆకారం, ఢీకొట్టే సమయం వంటి వివరాలు శాస్త్రవేత్తలకు ముందుగానే తెలిశాయి. దీంతో చంద్రుడిపై ఒక కృత్రిమ వస్తువు ఢీకొట్టే ఘటనను ప్రత్యక్షంగా అధ్యయనం చేసే అరుదైన అవకాశం లభించిందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. ఈ ఘటనకు ముందే ప్రచురితమైన ఓ అధ్యయనం ప్రకారం.. చంద్రుడిపై జరిగే కృత్రిమ ప్రభావాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేయడానికి ఇది ఒక అరుదైన అవకాశం. ఇలాంటి వస్తువులు చంద్రుడి ఉపరితలంపై ఎక్కడ ఢీకొడతాయో కచ్చితంగా గుర్తించే పద్ధతులను పరీక్షించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగపడుతుంది. భవిష్యత్తులో చంద్రుడిపై భూకంప తరంగాలు, ఉపరితల కదలికలకు సంబంధించిన అధ్యయనాలకు ఈ పరిశోధన ఉపయోగపడే అవకాశం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.
నాసాకు చెందిన లూనార్ రీకానైసెన్స్ ఆర్బిటర్, దక్షిణ కొరియాకు చెందిన దనూరి అంతరిక్ష నౌక రాబోయే రోజుల్లో ఘటన జరిగిన ప్రాంతానికి సంబంధించిన పాత, కొత్త చిత్రాలను పోల్చనున్నాయి. దీంతో కొత్తగా ఏర్పడిన క్రేటర్ పరిమాణం, ఖచ్చితమైన స్థానం వంటి వివరాలు నిర్ధారించే అవకాశం ఉంది. ఇక భారత్కు చెందిన చంద్రయాన్-2 ఆర్బిటర్ కూడా ప్రస్తుతం చంద్రుడి చుట్టూ తిరుగుతోంది. ఈ రాకెట్ ప్రభావంతో చంద్రుడి ఉపరితలంపై ఏర్పడిన కొత్త క్రేటర్ను చంద్రయాన్-2 కూడా గుర్తించే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు.
ఫాల్కన్-9 రాకెట్ ఎగువ దశ చంద్రుడిని ఢీకొట్టినట్లు ప్రాథమిక అంచనాలు ఉన్నప్పటికీ.. ఆర్బిటర్ల నుంచి స్పష్టమైన చిత్రాలు, ఇతర శాస్త్రీయ సమాచారం అందిన తర్వాతే ఈ ఘటనపై పూర్తి నిర్ధారణ వెలువడే అవకాశం ఉంది.