భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలో ఎందరో మహానుభావుల త్యాగాలు నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి. అయితే, అడవి బిడ్డల హక్కుల కోసం, జల్-జంగల్-జమీన్ (నీరు, అడవి, భూమి) రక్షణ కోసం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికే ముచ్చెమటలు పట్టించిన ఒక యువ విప్లవ సూర్యుడు బిర్సా ముండా. కేవలం 25 ఏళ్ల అతిచిన్న వయసులోనే ఒక జాతి మొత్తానికి ఆరాధ్య దైవంగా, ‘ధర్తీ ఆబా’ (భూమి తండ్రి)గా ఎదిగిన ఆయన జయంతిని (నవంబర్ 15) దేశవ్యాప్తంగా ‘జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్’గా జరుపుకుంటున్నాం. నేటి తరం కచ్చితంగా తెలుసుకోవాల్సిన బిర్సా ముండా పోరాట స్ఫూర్తి, ఆయన జీవన విశేషాలపై ప్రత్యేక కథనం.
పేదరికం నుంచి విప్లవ బాట వైపు..
1875 నవంబర్ 15న ప్రస్తుత జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలోని ఉలిహతు గ్రామంలో ఒక పేద గిరిజన కుటుంబంలో బిర్సా ముండా జన్మించారు. చిన్నతనం నుంచే ఆదివాసీల కష్టాలను, బ్రిటిష్ పాలకులు , స్థానిక జమీందార్లు గిరిజనులపై సాగిస్తున్న దోపిడీని కళ్లారా చూశారు. తరతరాలుగా తాము నమ్ముకున్న అడవులపై, భూములపై ఆదివాసీలకు హక్కు లేకుండా పోవడాన్ని ఆయన తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. ఆదివాసీలలో ఉన్న మూఢనమ్మకాలను పారద్రోలి, వారిని చైతన్యవంతులను చేయడానికి నడుం బిగించారు.
‘ఉల్గులాన్’ – బ్రిటిష్ గుండెల్లో రైళ్లు పరిగెత్తించిన మహా తిరుగుబాటు
19వ శతాబ్దం చివర్లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన అటవీ చట్టాలు గిరిజనుల జీవనాధారాన్ని దెబ్బతీశాయి. దీనికి వ్యతిరేకంగా బిర్సా ముండా ‘ఉల్గులాన్’ (మహా తిరుగుబాటు) పేరుతో ఒక చారిత్రాత్మక ఉద్యమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. ఆధునిక ఆయుధాలు, తుపాకులు కలిగిన బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని కేవలం విల్లంబులు, బరిసెలు, సాంప్రదాయ ఆయుధాలతోనే ఎదుర్కోవడానికి గిరిజన యువతను సిద్ధం చేశారు. 1899-1900 మధ్య కాలంలో చోటా నాగపూర్ పీఠభూమి ప్రాంతంలో జరిగిన గెరిల్లా దాడులు బ్రిటిష్ పాలకులను వణికించాయి. “మహారాణి పాలన అంతమై, మన రాజ్యం రావాలి” అన్న బిర్సా నినాదం అడవులన్నింటినీ ప్రతిధ్వనింపజేసింది.
అరెస్టు, అనుమానాస్పద మరణం.. చెరగని చరిత్ర
బిర్సా ముండాను పట్టుకోవడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం అప్పట్లోనే రూ. 500 భారీ రివార్డు ప్రకటించిందంటే ఆయన ప్రభావం ఏ స్థాయిలో ఉండేదో అర్థం చేసుకోవచ్చు. చివరకు కొందరు ద్రోహుల సమాచారంతో 1900 ఫిబ్రవరిలో చక్రధర్‌పూర్ అడవుల్లో నిద్రిస్తున్న బిర్సాను బ్రిటిష్ పోలీసులు బంధించారు. రాంచీ జైలులో తీవ్ర చిత్రహింసలకు గురైన ఆయన, 1900 జూన్ 9న తన 25వ ఏట కలరా వ్యాధితో మరణించినట్లు బ్రిటిష్ అధికారులు ప్రకటించారు. కానీ, ఆయన్ని విషప్రయోగంతోనే చంపేశారని చరిత్రకారులు నేటికీ విశ్వసిస్తారు.
నేటికీ ఆదర్శనీయమైన ఆయన పోరాట స్ఫూర్తి
బిర్సా ముండా త్యాగం వృథా కాలేదు. ఆయన పోరాట ఫలితంగానే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దిగివచ్చి 1908లో ‘చోటా నాగపూర్ టెనెన్సీ యాక్ట్’ను తీసుకురావాల్సి వచ్చింది. దీని ద్వారా గిరిజనుల భూములను గిరిజనేతరులకు బదిలీ చేయకుండా చట్టపరమైన రక్షణ లభించింది. కేవలం 25 ఏళ్ల స్వల్ప జీవితంలోనే ఒక జాతి ఆత్మగౌరవాన్ని నిలబెట్టిన బిర్సా ముండా.. భారత పార్లమెంటు సెంట్రల్ హాల్‌లో చిత్రపటం ఉన్న ఏకైక ఆదివాసీ నాయకుడిగా చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయారు. పర్యావరణ పరిరక్షణ, సామాజిక న్యాయం, ఆత్మగౌరవం కోసం పోరాడే ప్రతి ఒక్కరికీ బిర్సా ముండా జీవితం ఒక నిత్య స్ఫూర్తి.