దీపావళి పండుగకు ముందు వచ్చే ధన్తేరస్‌కు హిందూ సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఈ రోజున చాలామంది బంగారం, వెండి, కొత్త వస్తువులు కొనుగోలు చేస్తారు. ఇంట్లో లక్ష్మీదేవిని, కుబేరుడిని పూజించి సంపద, సంతోషం కలగాలని కోరుకుంటారు. అయితే ధన్తేరస్‌కు మరో ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత కూడా ఉంది. ఈ రోజును ధన్వంతరి జయంతిగా కూడా జరుపుకుంటారు. ఆయుర్వేదానికి ఆదిదేవుడిగా భావించే ధన్వంతరి సముద్ర మథనం సమయంలో అమృత కలశంతో ఆవిర్భవించారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అసలు ఆయన సముద్రం నుంచి ఎందుకు వచ్చారు? అమృత కలశం వెనుక ఉన్న కథ ఏమిటి? తెలుసుకుందాం.
దేవతలు, రాక్షసులు కలిసి చేసిన సముద్ర మథనం
ధన్తేరస్ కథ సముద్ర మథనంతో ముడిపడి ఉంది. భాగవత పురాణం, విష్ణు పురాణం వంటి గ్రంథాల్లో ఈ కథ ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. పురాణాల ప్రకారం ఒకప్పుడు దేవతలు తమ శక్తిని, బలాన్ని కోల్పోయారు. దీంతో వారు శ్రీమహావిష్ణువును ఆశ్రయించి తమ సమస్యకు పరిష్కారం చూపాలని కోరారు. అప్పుడు విష్ణుమూర్తి దేవతలకు ఒక మార్గం సూచించారు. రాక్షసులతో కలిసి క్షీరసాగరాన్ని మథిస్తే అమృతం లభిస్తుందని, దానిని సేవిస్తే తిరిగి శక్తిని పొందవచ్చని చెప్పారు.
దీంతో దేవతలు, రాక్షసులు తమ మధ్య ఉన్న శత్రుత్వాన్ని పక్కనపెట్టి సముద్ర మథనానికి సిద్ధమయ్యారు. మందర పర్వతాన్ని కవ్వంగా, వాసుకి అనే సర్పాన్ని తాడుగా ఉపయోగించారు. దేవతలు ఒకవైపు, రాక్షసులు మరోవైపు ఉండి మథనం ప్రారంభించారు. మందర పర్వతం సముద్రంలో మునిగిపోకుండా శ్రీమహావిష్ణువు కూర్మావతారం ధరించి దానికి ఆధారంగా నిలిచారు.
సముద్రం నుంచి ఎన్నో అద్భుతాలు
సముద్ర మథనం కొనసాగుతున్న సమయంలో ఒక్కొక్కటిగా ఎన్నో అద్భుతమైన వస్తువులు బయటకు వచ్చాయి. వాటిలో లక్ష్మీదేవి, కోరికలు తీర్చే కామధేనువు, ఉచ్చైశ్రవం అనే దివ్య అశ్వం వంటి వాటితో పాటు మరెన్నో అపురూపమైన సంపదలు ఉన్నాయి. అయితే ఈ మథనం సమయంలో హాలాహలం అనే భయంకరమైన విషం కూడా బయటకు వచ్చింది. ఆ విషం ప్రభావంతో సృష్టి మొత్తం ప్రమాదంలో పడే పరిస్థితి ఏర్పడింది.
దీంతో లోకాలను రక్షించడానికి పరమశివుడు ఆ విషాన్ని స్వీకరించారు. దానిని గొంతులోనే నిలిపివేయడంతో ఆయన కంఠం నీలం రంగులోకి మారింది. అప్పటి నుంచి శివుడిని నీలకంఠుడు అని పిలుస్తున్నారు. ఆ తర్వాత కూడా సముద్ర మథనం కొనసాగింది. చివరకు చేతిలో అమృత కలశాన్ని పట్టుకుని ధన్వంతరి సముద్రం నుంచి ఆవిర్భవించారు.
అమృత కలశంతో ధన్వంతరి ఆవిర్భావం వెనుక కారణం
ధన్వంతరిని ఆయుర్వేదానికి ఆదిదేవుడిగా, దేవతల వైద్యుడిగా భావిస్తారు. ఆయన చేతిలో ఉన్న అమృత కలశం ఆరోగ్యం, జీవశక్తి, వ్యాధుల నుంచి విముక్తికి ప్రతీకగా చెబుతారు. అమృతం అంటే మరణం లేని స్థితిని సూచించే దివ్య పానీయం. అందుకే ధన్వంతరి ఆవిర్భావాన్ని ఆరోగ్యానికి, జీవన పరిరక్షణకు సంబంధించిన గొప్ప ఘట్టంగా భక్తులు భావిస్తారు.
అయితే ధన్వంతరి అమృత కలశంతో బయటకు రాగానే దేవతలు, రాక్షసుల మధ్య మరోసారి వివాదం మొదలైంది. అమృతాన్ని తమకే దక్కించుకోవాలని రాక్షసులు ప్రయత్నించారు. దీంతో అమృతం ఎవరికి అందాలనే విషయంలో పోటీ ఏర్పడింది. అప్పుడు శ్రీమహావిష్ణువు మోహినీ అవతారం ధరించి రాక్షసులను ఒప్పించి అమృతాన్ని దేవతలకు అందించినట్లు పురాణ కథ చెబుతుంది. దీంతో దేవతలు తిరిగి తమ శక్తిని పొందారు.
ధన్తేరస్ రోజున ధన్వంతరిని ఎందుకు పూజిస్తారు?
సముద్ర మథనం నుంచి ధన్వంతరి ఆవిర్భవించిన రోజునే ధన్తేరస్‌గా జరుపుకుంటారని సంప్రదాయ విశ్వాసం. అందుకే ఈ పండుగను ధన్వంతరి జయంతి అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రోజున ధన్వంతరిని పూజిస్తే ఆరోగ్యం, ఆయురారోగ్యాలు లభిస్తాయని భక్తులు నమ్ముతారు. అనారోగ్యాల నుంచి రక్షణ కలగాలని, కుటుంబ సభ్యులంతా ఆరోగ్యంగా ఉండాలని ప్రార్థిస్తారు.
ఆయుర్వేద వైద్యులు, వైద్య రంగానికి చెందిన సంస్థలు కూడా ఈ రోజున ధన్వంతరిని స్మరించుకుంటాయి. ఈ పూజ వెనుక ఉన్న ముఖ్యమైన సందేశం ఒక్కటే. జీవితంలో ఎంత సంపద ఉన్నా ఆరోగ్యం లేకపోతే దాన్ని ఆస్వాదించలేం. అందుకే ధన్వంతరి ఆరాధనకు ధన్తేరస్ రోజున ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.
లక్ష్మీదేవి, కుబేరుడి పూజకు ఉన్న ప్రాధాన్యం
ధన్తేరస్ రోజున ధన్వంతరితో పాటు లక్ష్మీదేవి, కుబేరుడిని కూడా పూజిస్తారు. సముద్ర మథనం సమయంలోనే లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భవించారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఆమె సంపద, ఐశ్వర్యం, అదృష్టం, శుభానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. మరోవైపు కుబేరుడు సంపదకు అధిపతిగా, దేవతల ఖజానా సంరక్షకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ధన్వంతరి ఆరోగ్యానికి, లక్ష్మీదేవి సంపదకు, కుబేరుడు ఆర్థిక స్థిరత్వానికి ప్రతీకలుగా భక్తులు భావిస్తారు. అందుకే ధన్తేరస్ రోజున వీరిని పూజించి ఇంట్లో సుఖసంతోషాలు, ఆరోగ్యం, సంపద కలగాలని కోరుకుంటారు.
ధన్తేరస్ పండుగ ఇచ్చే అసలైన సందేశం
ధన్తేరస్ అంటే కేవలం బంగారం, వెండి కొనుగోలు చేసే పండుగ మాత్రమే కాదు. ఆరోగ్యం, సంపద రెండింటి విలువను గుర్తుచేసే పర్వదినం కూడా. సముద్ర మథనం కథలో ఎన్నో అడ్డంకులు ఎదురైనా చివరకు అమృతం లభించినట్లు, జీవితంలోనూ కష్టాలను ఎదుర్కొంటే మంచి ఫలితాలు వస్తాయనే సందేశం ఇందులో ఉంది.
ధన్వంతరి ఆవిర్భావం ఆరోగ్యం ఎంత ముఖ్యమో గుర్తుచేస్తే, లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావం సంపద, శ్రేయస్సు ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. సంపాదించిన సంపదను మంచికి ఉపయోగించుకోవడం, ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడం, కుటుంబంతో ప్రశాంతంగా జీవించడం వంటి విలువలను ధన్తేరస్ గుర్తుచేస్తుంది. అందుకే దీపావళి వేడుకలకు ముందు ఈ పండుగను భక్తిశ్రద్ధలతో జరుపుకుంటారు.