అనుకోకుండా యూట్యూబ్లో “పార్టీ” అనే హిందీ సినిమా కనిపించింది. టైటిల్ ఆసక్తిగా అనిపించి, దర్శకుడు ఎవరా అని చూస్తే గోవింద్ నిహలానీ. దాంతో సినిమా మొత్తం చూశాను. ఈ సినిమా గురించి చెప్పే ముందు నిహలానీ గారి గురించి కొంత చెప్పుకోవాలి. ప్రఖ్యాత దర్శకుడు శ్యామ్ బెనగల్ చిత్రాల ఫొటోగ్రాఫర్గా నిహలానీ సుపరిచితులు. ఆయన ఒక జాతీయ ఉత్తమ ఛాయాగ్రాహకుడు మాత్రమే కాదు, అనేక జాతీయ అవార్డులు పొందిన గొప్ప దర్శకుడు కూడా. ‘అర్థ సత్య’, ‘ఆక్రోష్’, ‘విజేత’ వంటి సినిమాలు తీశారు. “పార్టీ” 1984లో వచ్చింది. ఈ సినిమా ఉన్నత వర్గాల మేధావులు, కళాకారుల అంతర్గత వైరుధ్యాలను, వారి అస్తిత్వవాదాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది. మహేష్ ఎల్కుంచ్వార్ రాసిన మరాఠీ నాటకం ఆధారంగా ఈ సినిమా రూపొందింది. ఇందులో అనేక అస్తిత్వవాద కోణాలు కనిపిస్తాయి.
సినిమా అంతా ఒక సంపన్న మహిళ ఇచ్చే కాక్టైల్ పార్టీ చుట్టూ తిరుగుతుంది. అక్కడ చేరిన రచయితలు, విమర్శకులు, కళాకారులు సమాజం గురించి పెద్ద పెద్ద మాటలు మాట్లాడుతుంటారు. కానీ వారి నిజ జీవితంలో ఆదర్శాలు ఉండవు. కేవలం మాటలకే పరిమితం అవుతారు. ఈ వైరుధ్యం వారి జీవితాల్లోని శూన్యతను, అస్తిత్వ సంక్షోభాన్ని చూపిస్తుంది. ఇందులోని అమృత్ పాత్ర చాలా ప్రధానమైనది — అస్తిత్వవాద ఎంపిక. అస్తిత్వవాదం ప్రకారం మనిషి తన చర్యల ద్వారానే తన ఉనికికి ఒక అర్థాన్ని ఇచ్చుకోవాలి. ఈ సినిమాలో అమృత్ అనే రచయిత పార్టీకి రాడు. అతను గిరిజనుల హక్కుల కోసం పోరాడటానికి అడవికి వెళ్తాడు. మిగిలిన పాత్రలు ఏసీ గదుల్లో కూర్చుని అస్తిత్వవాదం గురించి చర్చిస్తుంటే, అమృత్ దాన్ని నిజ జీవితంలో ఆచరించి చూపిస్తాడు. అమృత్ తీసుకున్న నిర్ణయం సార్త్రే చెప్పిన “స్వేచ్ఛా ఎంపిక” (Free Will)కు నిదర్శనం.
ఇక, పార్టీలో ఉన్న ప్రతి పాత్ర ఒక రకమైన అభద్రతాభావంతో, అంతర్గత భయంతో బతుకుతుంటుంది. అమృత్ అడవిలో ప్రాణాలకు తెగించి పోరాడుతున్నాడనే వార్త తెలియగానే, పార్టీలోని మేధావుల్లో తీవ్రమైన అపరాధ భావం (Guilt) మొదలవుతుంది. తమ కవిత్వం, అవార్డులు, సిద్ధాంతాలు అన్నీ ఎంత డొల్లవో వారికి అర్థమవుతుంది. సమాజానికి తాము చేస్తున్నది ఏమీ లేదనే సత్యం వారి అస్తిత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది. జీన్ పాల్ సార్త్రే సిద్ధాంతం ప్రకారం “బ్యాడ్ ఫెయిత్” అంటే మనిషి తన అసలు రూపాన్ని దాచి, సమాజం కోసం ఒక నకిలీ పాత్రను పోషించడం. ఈ చిత్రంలోని పాత్రలు సమాజం ముందు తాము గొప్ప విప్లవకారులమని, మార్పును కోరుకునేవారమని ముసుగులు వేసుకుంటారు. కానీ వారి వ్యక్తిగత జీవితాలు స్వార్థం, ఈర్ష్య, అవకాశవాదంతో నిండి ఉంటాయి. సినిమా ముగింపులో అమృత్ హత్యకు గురయ్యాడనే వార్త వచ్చేసరికి, ఆ ముసుగులన్నీ తొలగిపోయి వారి అసలు నగ్న స్వరూపం, నిస్సహాయత బయటపడతాయి.
“పార్టీ” చిత్రం ద్వారా గోవింద్ నిహలానీ చెప్పిన సత్యం ఒక్కటే — కేవలం మాటలు, సిద్ధాంతాల వల్ల మనిషి ఉనికికి గౌరవం రాదు. సమాజం పట్ల బాధ్యతతో కూడిన ఆచరణ మాత్రమే మనిషి అస్తిత్వానికి నిజమైన అర్థాన్ని ఇస్తుంది. “పార్టీ” చిత్ర ముగింపు ఇండియన్ సినిమా హిస్టరీలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన, ఆలోచింపజేసే ముగింపులలో ఒకటి. అంతవరకు సాగిన పార్టీలోని కోలాహలాన్ని, మేధావుల వాదోపవాదాలను ఈ ముగింపు ఒక్కసారిగా ఛిన్నాభిన్నం చేస్తుంది. నిశ్శబ్దం యొక్క విశ్వరూపం ఏమిటో మనకు చూపిస్తుంది. సినిమా అంతా పాత్రల మాటలు, సిద్ధాంతాలు, నవ్వులు, గ్లాసుల చప్పుళ్లతో సందడిగా ఉంటుంది. కానీ అమృత్ దారుణంగా హత్యకు గురయ్యాడనే వార్త రాగానే, ఆ పార్టీలో ఒక్కసారిగా భయంకరమైన నిశ్శబ్దం ఆవహిస్తుంది. ఆ నిశ్శబ్దం వారి అంతరాత్మలను ప్రశ్నిస్తుంది. అంతసేపు వారు మాట్లాడిన ప్రగతిశీల మాటలన్నీ ఎంత డొల్లవో ఆ నిశ్శబ్దం నిరూపిస్తుంది.
అసలు అమృత్ అనే పాత్ర సినిమాలో ఎక్కడా మనకు కనిపించదు. కానీ క్లైమాక్స్లో అతని మరణవార్త అందరినీ కుదిపేస్తుంది. బ్రతికున్నప్పుడు అతనిని విమర్శించిన మేధావులు, అతని మరణంతో తమ సొంత అస్తిత్వ శూన్యతను గుర్తిస్తారు. అమృత్ శారీరకంగా లేకపోయినా, అతని ‘చర్య’ (Action), ‘త్యాగం’ ఆ గదిలోని వారందరి కంటే అతనిని అత్యంత శక్తివంతమైన ఉనికిగా నిలబెడుతుంది. క్లైమాక్స్ దృశ్యం మేధావుల, కళాకారుల కపటత్వాన్ని (Hypocrisy) పూర్తిగా ఎండగడుతుంది. ఏసీ గదుల్లో కూర్చుని మాట్లాడటం సులభం, కానీ నిజమైన క్షేత్రస్థాయి పోరాటంలో ప్రాణాలు పోతాయనే చేదు నిజాన్ని ఈ ముగింపు వారి ముఖంపై కొట్టినట్లు చూపిస్తుంది.
నిహలానీ ఈ సినిమాను ఒక సుఖాంతంతోనో లేదా స్పష్టమైన పరిష్కారంతోనో ముగించలేదు. ఒక శూన్యతతో, ఒక అపరిష్కృత ప్రశ్నతో సినిమా ముగుస్తుంది. ఇది ప్రేక్షకుడిని థియేటర్ నుండి బయటకు వచ్చిన తర్వాత కూడా వెంటాడుతుంది. “మనం కూడా ఈ కపట సమాజంలో ఒక భాగమేనా? మనం కేవలం మాట్లాడుతున్నామా లేక నిజంగా స్పందిస్తున్నామా?” అని ప్రతి ప్రేక్షకుడూ తనని తాను ప్రశ్నించుకునేలా ఈ క్లైమాక్స్ చేస్తుంది. ఈ సినిమాని నేషనల్ ఫిలిం డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (NFDC) నిర్మించింది.
-భోనగిరి రమేష్ బాబు