అక్కాచెల్లెళ్లు, అన్నదమ్ముల మధ్య ఉండే పవిత్రమైన అనుబంధానికి, ప్రేమానురాగాలకు ప్రతీకగా జరుపుకునే పండుగ ‘భాయి దూజ్’ (Bhai Dooj). తెలుగు ప్రాంతాలలో దీనిని ‘భగిని హస్త భోజనం’ లేదా ‘యమ ద్వితీయ’ అని కూడా పిలుస్తారు. దీపావళి ఐదు రోజుల వేడుకల్లో ముగింపు ఘట్టంగా వచ్చే ఈ పండుగను ప్రతి ఏటా కార్తీక మాసంలో శుక్ల పక్ష ద్వితీయ తిథి నాడు జరుపుకుంటారు. ఈ శుభదినాన సోదరీమణులు తమ సోదరుల నుదుటన తిలకం దిద్ది, హారతి ఇచ్చి, వారు సుఖసంతోషాలతో, ఆయురారోగ్యాలతో వర్ధిల్లాలని కోరుకుంటారు. ఈ ఏడాది ఈ పండుగ వేడుక నవంబర్ 11, 2026 బుధవారం నాడు రానుంది.
తిలకం దిద్దే శుభ ముహూర్తం , తిథి వివరాలు
కార్తీక శుక్ల ద్వితీయ తిథి నవంబర్ 10వ తేదీ మధ్యాహ్నం 2:00 గంటలకు ప్రారంభమై, నవంబర్ 11వ తేదీ మధ్యాహ్నం 3:53 గంటలకు ముగుస్తుంది. దీంతో పండుగను నవంబర్ 11, 2026 (బుధవారం) నాడు జరుపుకోవాలని పండితులు సూచిస్తున్నారు. తెలంగాణ సమయం ప్రకారం సోదరులకు తిలకం దిద్ది, భోజనాలు వడ్డించడానికి అత్యంత శుభప్రదమైన ‘అపరాహ్న ముహూర్తం’ (మధ్యాహ్న సమయం) నవంబర్ 11న మధ్యాహ్నం 1:10 గంటల నుంచి 3:20 గంటల వరకు ఉంది. ఈ 2 గంటల 10 నిమిషాల వ్యవధిలో తిలకం దిద్ది పూజా కార్యక్రమాలు పూర్తి చేయడం అత్యంత శ్రేయస్కరం.
పండుగ విశిష్టత.. ‘భగిని హస్త భోజనం’ వెనుక ఉన్న కథ
తెలుగు సంస్కృతిలో ఈ పండుగను ‘భగిని హస్త భోజనం’ (సోదరి చేతి భోజనం) అని పిలవడం వెనుక ఒక పవిత్రమైన పురాణ గాథ ఉంది. మృత్యుదేవుడైన యమధర్మరాజు తన సోదరి యమునా దేవి ఆహ్వానం మేరకు కార్తీక శుక్ల ద్వితీయ నాడు ఆమె ఇంటికి వెళ్తాడు. యమునా దేవి తన సోదరునికి ప్రేమతో స్వాగతం పలికి, నుదుటన తిలకం దిద్ది, స్వయంగా వండిన రుచికరమైన పిండివంటలతో ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. చెల్లెలి ఆప్యాయతకు సంతోషించిన యమధర్మరాజు ఏదైనా వరం కోరుకోమనగా.. ఈ రోజున ఏ సోదరి అయితే తన సోదరునికి తిలకం దిద్ది భోజనం పెడుతుందో, ఆ సోదరునికి అపమృత్యు భయం ఉండకూడదని, ఆయురారోగ్యాలు ప్రసాదించాలని యమున కోరుకుంటుంది. యమధర్మరాజు అందుకు అంగీకరిస్తాడు. అందుకే ఈ రోజున సోదరి ఇంటికి వెళ్లి ఆమె చేతి వంట తినడం వల్ల ఆయుష్షు పెరుగుతుందని, గండాలు తొలగిపోతాయని ఇక్కడి ప్రజల నమ్మకం.
పూజా విధానం , వేడుకలు
ఈ రోజున తెలంగాణ ఇళ్లల్లో ఉదయాన్నే ఇల్లు శుభ్రం చేసుకుని పూజా తాలీని (పళ్లెం) సిద్ధం చేసుకుంటారు. పళ్లెంలో కుంకుమ, అక్షతలు, పువ్వులు, ప్రమిదలో దీపం , తీపి పదార్థాలు ఉంచుతారు. అనంతరం సోదరుని నుదుటన తిలకం దిద్ది, అక్షతలు చల్లి, హారతి ఇస్తారు. సోదరుని ఆయురారోగ్యాలు, శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థిస్తారు. ఆ తర్వాత సోదరునికి మిఠాయిలు తినిపించి, పిండివంటలతో కూడిన ఘనమైన భోజనాన్ని వడ్డిస్తారు. సోదరులు కూడా తమ ప్రేమకు, గౌరవానికి ప్రతీకగా అక్కాచెల్లెళ్లకు పట్టువస్త్రాలు, కానుకలు (గిఫ్ట్‌లు) లేదా కట్నకానుకలుగా నగదును అందజేసి వారి ఆశీర్వాదం తీసుకుంటారు.
వివిధ ప్రాంతాల్లో పిలిచే పేర్లు
ఈ పండుగను దేశవ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు పేర్లతో జరుపుకుంటారు. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో ‘యమ ద్వితీయ’ లేదా ‘భగిని హస్త భోజనం’ అని పిలిస్తే, ఉత్తర భారతదేశంలో ‘భాయి దూజ్’ అని, మహారాష్ట్రలో ‘భౌ బీజ్’ అని పిలుస్తారు. బెంగాల్‌లో ‘భాయి ఫోంటా’ పేరుతో చందనం రసంతో తిలకం దిద్దే ఆచారం ఉంది. అలాగే నేపాల్‌లో ‘భాయి టీకా’ పేరుతో ఈ వేడుకను ఎంతో వైభవంగా జరుపుకుంటారు. పేర్లు, పద్ధతులు వేరైనా సోదరసోదరీమణుల మధ్య ఉన్న పేగు బంధాన్ని వేడుకగా జరుపుకోవడమే ఈ పండుగ ప్రధాన ఉద్దేశం.